Gå til hovedinnhold

Ingenting er veldig mykje det

“Det er ikkje så lett å skrive om ingenting”
Med dei første orda i boka kan ein, kort oppsummert, seie at det var det M Train av Patti Smith handla om. Eller som Henning Mankell sa: “Denne boka er briljant. Ei poetisk, energisk søking etter dei hemmelege sambanda mellom liv og kunst - og kaffi”

Det er akkurat det. Ingenting. Livet. Kunsten. Kaffi. Krim. Reiser. Møte. Vandre. Sorg. Grav. Fotografi. Blikk.


“M Train” kom ut i 2015. Patti Smith er fødd i 1946. Det er altså ei kvinne som har levd ei stund som skriv. Eg har lese ei bok av Smith før (sjå Ullsankarane) og blei glad i den draumande måten ho skreiv på.
Det er vanskeleg å plassere boka i bås. Ho er personleg, samstundes som ho ikkje er privat. Vi forstår sorga over ektemannen utan at ho brettar livet deira ut for oss. USA Today skreiv at boka er ein strålande meditasjon over einsemd, uavhengigheit, alder, ei reise saman med den siste romantikar. Ja, kanskje det er det boka er.

Eg kjenner lite til punkdronninga Patti Smith frå før,  så eg har blitt kjent med henne gjennom bøkene. Det er eit klokt menneske med evne til å observere. Ei eg lytta til og undra meg over. Mange gonger måtte eg stoppe opp og tenkje over det ho skriv. Altså ei bok som krevde blyanten, ein strek i ny og ned og små notat.


På laurdagsmorgonane stod eg opp tidleg og gjekk ein halv kilometer til 7-Eleven, der eg kjøpte meg ein stor, svart kaffi og ein glasert smultring. Så stoppa eg ved jordstykket bak butikken som selde fiskeutstyr, ein enkel bygning av kvitkalka sement. For meg såg det ut som Tanger, sjølv om eg aldri hadde vore der. Eg sat på bakken i hjørnet, omgitt av låge, kvite veggar, tok ein pause frå den faktiske tida og fri til å vandre på den mjuke brua som bind saman fortid og notid. Mitt Marokko. Eg kunne følgje akkurat det toget eg ville. Eg skreiv utan å skrive - om ånder og svindlarar og mytiske reisande, mitt vagabondia. Så gjekk eg heim, glad og tilfreds, og tok fatt på mine daglege oppgåver.
 

Her er ei fantastisk historie om ei reise til Island og møtet med sjakklegenda Bobby Fischer. Ei anna er talen ho skal halde i ein merkverdig organisasjon ho er med i.
Vi blir kjent med ei som les og skriv notata sine på kafe. Ofte på serviettar. Ho er lidenskapleg kaffidrikkar. Frukosten er brunt brød dyppa i olivenolje. Eg sjekka ut og er einig. Det var godt måltid. 

-Du har rota vekk gleda, sa han utan å nøle. Utan glede er vi som døde. -Korleis finn eg den att? -Finn nokon som har den, og bad i gleda deira. -Takk, herr Tesla. Er det noko eg kan gjere for deg? -Ja, sa han, - kan du flytte deg litt mot venstre? Du skuggar for lyset.

Mannen har vore død i 20 år, men han er stadig tilstades i livet hennar. Han er sakn og draum. Han er i historiane og reisene.

- Hei! kunne han seie, og eg ville kvervle rundt, og han ville stå der, bleik og kledd i svart. Eg stoppa brått utanfor døra mi og innsåg med eitt at eg aldri skulle sjå han igjen. Det er det døden er. Eit forsvinningsnummer.


Patti Smith er ein samlar av detaljar og små ting. Det er ei fin historie om då ho og Fred drog ut på ei reise for at Patti skal kunne ta med seg jord og stein tilbake til ein ven. Ho får aldri gitt han det medan han lever, men fleire år etterpå legg ho ut på ei ny reise for å finne grava og gje frå seg gåva. Fleire av bileta i boka er frå gravsplassar. Ho kan reise langt for å besøke ei grav.

Bileta i boka er tatt med eit gamalt polaroidkamera. Det opptar henne å fotografere detaljar. Ein stol, detalj frå ei seng, ein stokk.. ikkje treng bileta vere klare heller. Bare motivet er det rette.

Det eg har mista og ikkje kan finne, det hugsar eg. Det eg ikkje kan sjå, prøver eg å kalle på. Jobbar langs ein tråd av impulsar som grensar til klarleik.

Patti Smith er eit rutinemenneske som aller helst vil sitje på sin faste plass, på kaféen, men samstundes eit menneske som lar det flyte litt korleis dagen blir. Eg blei fascinert over kor intenst ho går inn i krimseriar på TV. Ho følgjer tanken og draumen.


Om eg gjekk meg vill på vegen, hadde eg eit kompass som eg hadde funne i ein haug av vått lauv som eg sparka meg fram gjennom. Kompasset var gammalt og rusta, men det verka framleis og batt saman jorda og stjernene. Det fortalde meg kor eg stod, og i kva retning vest var, men ikkje kor eg var på veg, og ingenting om kva eg var verd.

Ho har rett i at boka er ein protokoll over tida som var og som kjem. Ein springande protokoll.


Eg har levd i mi eiga bok. Ei eg aldri planla å skrive, der eg fører protokoll over tida bakover og framover.
Dette er ei bok eg kjem til å ta fram for å lese brokker om igjen. Det er sider som avlar spørsmål som heng der og gjev nye tankar.

Alt begynte med ein draum, ein eg allereie har fortalt om. Ein cowboy slenger ut eit rep, ein svingande lasso. Det er ikkje så lett å skrive om ingenting, sa han, og det sette meg i gang. Det var mi form for utfordring, og eg begynte å skrive. Draumar avlar ønske som avlar spørsmål som ein blir hengande ved: Korleis gjer ein arbeidet sitt om til ein levande ting?



Kommentarer

Lise sa…
Du skriver gode anmeldelser Aud Venke. Jeg ble kjent med punk-dronningen før fylte 20, og musikken hennes har alltid gitt meg mye. Får stoppe før jeg blir euforisk. Men det var noe eget med denne boken (også).
Aud Venke sa…
Takk. Og er heilt einig om boka. Det var noko eige og det trefte meg og gav nye tankar.

Populære innlegg

Mammutbøker 2021- har du lyst på kjøpetips?

  Før i tida var Mammutsalet store greier. Ein måtte stille tidleg for å få tak i dei beste. Helst bestille på førehand. Ikkje same køa no. Men her kan ein finne nokre perler. Ser det blei ei liste med ønsker då eg bladde gjennom katalogen. Så spørs det om eg greier å sette kjøpegrenser for meg sjølv.... Det var òg ein del bøker eg har lese og som eg har blogga om. Fleire av likte eg så godt at eg deler gjerne tipset om du ikkje alt har lese dei. eg har lenka til blogginnlegget. H. Torvund: Livsfylde   Den som inte ändrar sig, blir en annan.    Undertittelen er betraktningar frå ei nysgjerrig sjel. Og det får han fram. Eg koste meg med tekstane. Løp og kjøp! Tor Åge Bringsværd: Mens jeg har dere her. Det er lettere å hoppe etter Wirkola enn å dø etter Per Fugelli Om å bli gamal . Le godt og kjenn deg igjen Bjørn Eidsvåg: Tru og trass   Både trass og tru.   Eidsvåg sine ord om oppvekst, tru, trass og tvil.  Notto R. Thelle: Stillheten og skriket. Stillheten og skriket. Tanker om tro og

Eit år med Kolbein Falkeid

  Då landet stengte ned 13.mars 2020, var det noko i meg som meinte at eg trengte ein mann som har sjøsprøyt i rynkene, vind frå alle kantar i håret og havblikk. Ein sjøulk som hadde vore på havsens botn og i himlane høge. Eg la Kolbein Falkeid på spisebordet. Og begynte på ei reise gjennom nærmare 50 år med dikt. Ei reise som gav meg tankar og bilete på eige liv. Dikta er ekte, fulle av erfaring, til tider dyrekjøpt erfaring. Dei syng i meg og dei synk i meg. Dei er lyse. Dei er mørke. Og dei har gitt dagane mine, særleg frukostane, dette rare året ein god tyngde og eit ekstra lys. Frå Horisontene: Nei, jeg snakker ikke om erobring, men om ferden, den forpliktende ferden inn i alt som er. For alle ting har horisonter. Mennesket, kjærligheten, hverdagene. Men også de minste ting. Det er større innbyrdes avstand mellom atomene i en vanndråpe enn mellom stjernene i universet.  Dikt som seier dei rette orda om venskap, dikta "Det er langt mellom venner" og "Bølgelengde&quo

Det brenner en ild - Ingeborg Refling Hagen

Tidleg på 1980-talet var eg invitert til førestillinga: "Den engelsk Los" av Henrik Wergeland i eit privathus på Billingstad i Asker. Eg sat der med munnen open og lytta til ei framføring med så sterk innleving og så inderleg framføring at eg blei mållaus. Kva var det dei såg og som eg bare ante? I november 2020 kom det ut ei bok om Ingeborg Refling Hagen. Den har fleire artikkelforfattarar. Vi møter livet på Hedmark tidleg på 1900-talet. Vi møter ei ung forfattar som ser kva som skjer i Italia og Spania. Ei som prøver å vekke folk her heime til å sjå kva som skjer i Europa. Engasjementet som kjem til å bli meir og meir glødande. Artikkelen til Simen Ekern "Det er vi som står vakt om Europa" tar for seg dette og kanskje er det han skriv like aktuelt i dag:  Det er mulig å hevde at det hadde vært vanskelig å vite hva Mussolini hadde tenkt å gjøre med Italia - hvor langt han ville gå - også fordi han hele tiden selv vekslet mellom ulike scenarier og grader av parlamen

Storinkvisitoren - kva skal mennesket med fridom?

I lesegruppa les vi Brødrene Karamasov av Fjodor M. Dostojevskij for tida. Denne veka har vi lese Ivan sitt poem. " Legenden om Storinkvisitoren " (lenka er til Nasjonalbiblioteket. Brødrene Karamasov er omsett av Olaf Broch. Legenden startar på s 271). Tenkte det var greit med ei lenke i tilfelle de ikkje hadde boka i heimen. Den nyaste utgåva er omsett av Geir Kjetsaa. Men den er ikkje klar for fri nedlasting frå Nasjonalbiblioteket enno. For dei som leitar fram i bokhylla: Teksten er kapittel 5 i fjerde del. For å oppsummere det eg har lese både i Brødrene Karamasov, i andre bøker og sortere litt eigne tankar, skriv eg ned det som surrar rundt akkurat no. Og 1.mai er kanskje ikkje den dummaste dagen å skrive om det frie mennesket på? To av brødrene Karamasov, Ivan og Aljosja, samtalar om Gud, om å akseptere han for så å avvise han. Om det vonde i verda. Kor er Gud i alt dette? Ivan ser på seg som ateist. Aljosja er munk. Så fortel Ivan legenden om storinkvisitoren.

Stillheten og skriket. Tanker om tro og eksistens

Notto Thelle er ein klok mann eg gjerne lyttar til. Boka Stillheten og skriket kom ut i år. Det er ei lita bok sjølv om ho er på 230 sider. Formatet gjer at ho er lett å ta med seg i veska. Lett å plukke opp, lese litt og tenkje meir. I starten av boka viser han til den stoiske keisaren og filosofen Marcus Aurelius  (121-180 e.Kr) som skreiv den vesle boka Meditationes (Stille ettertanker). På norsk har boka fått tittelen Til meg selv. Den stille ettertanken er det han søker. Vi startar livet med eit skrik. Stilla og suset frå mor sin mage er over. Mellom skriket og stilla leitar vi resten av livet etter ord og tankar. Vi snakkar, lyttar. Kanskje den verkelege samtalen byrjar når siste ordet er sagt? Kan vi lære oss å fornemme lyden av ei harpe utan strengar? Har det moderne livet tatt frå oss stilla og ettertanken? Hiv vi oss over mobilen straks det er ein pause? Greier vi å lese konsentrert over lang tid utan å la oss forstyrre? Kor lenge kan eg sjå på fjorden og la tankane van