søndag 1. desember 2019

Hva er da et menneske?

Karsten Alnæs, forfattar og agnostikar, og Notto R. Thelle, teolog, skriv brev til kvarandre. Dei startar i 2013 og sluttar i 2015. Tema er likningane i Bibelen. Tekstane seier mykje om kva eit menneske er, ønskjer og kan vere.
Kva tenkjer ein agnostikar og ein teolog om dei same tekstane? Det viser seg at tekstane rører ved noko i begge to og brevvekslinga er innom historie, litteratur, kunst, filosofi og psykologi. Eg fekk tips om forfattarar eg må sjå nærmare på og tekstar eg hadde, men som var borte frå minnet mitt. Bokbunka blei ikkje mindre. Buddhisme, Thomasevangeliet, Bjørneboe, Wergeland, Duun.. Og så måtte eg kikke ekstra på van Gogh. Mellom anna

Eg brukte tid på boka. Måtte tenke mellom breva. Likte brevforma. Gav meg tid til å gruble før eg las det den andre hadde tenkt etter forrige brev.
Lignelsene var en del av Jesu liv og ble til i møte med mennesker

Lazarus - lasaron - lasarett
Samaritan - våge å hjelpe den som samfunnet har stengt ute.
Sonen som kom heim og han som var heime og oppførte seg skikkeleg


Ei bok det no er strekar og små klistremerke i. Her er det ord og avsnitt som skal fram igjen!

--
Forfattarar: Karsten Alnæs og Notto R. Thelle
Tittel: Hva er da et menneske? Samtaler om Jesu lignelser
Forlag: Kom forlag
År: 2016
Språk: Bokmål
Innbunde

søndag 10. november 2019

Det enklaste er pistol. Fedre og søner på tur.

Det starta som deja vu. Eg var ungdomsskolelærar og var utsett for det eg kalla grønnemenn-stilar. Det var alle dei ville gutehistoriane der det dukka opp romvesen både her og der. Men dette var jo i 2019 og stilbunkene var forlengst levert tilbake til eigarane.

Eg har ikkje tid til denne galskapen, tenkte eg. Men så var forfattaren, Arild Abrahamsen, mannen som skreiv filmmeldingar i Aftenbladet som eg bare las for å sjekke om han likte filmen (for då likte eg han sikkert ikkje). Etterkvart gjekk det opp for meg at eg las dei for å le, riste litt på topplokket i håp om å forstå halvparten av det som stod der. Aftenbladet sine filmkommentarar er ikkje det same etter at Abrahamsen slutta. Eg er altfor einig med dei. Men eg ser jo stort sett bare filmar eg har sett før, så eg treng jo ikkje nokon som fortel meg om nye. Men ordkunst.
Heldigvis har ikkje facebook pensjonsalder så eg får riste på hovudet, le, nikke og vere ueinig med ordkunstnaren kvar dag.

Altså, etter eit par veker der eboka ikkje kom seg ut av sekken, tok eg dei grøne mennene i handa og gav meg over. La det kome det som kome skal.
No viste det seg at den grønnaste mannen var ei kvinne og var forsvarsminister frå miljøpartiet. Ho ville ha tanks som gjekk på grønsaker eller noko anna grønt. Sånt blir det jo trøbbel av. Og her dukkar Frank opp. Mannen som skyt først og spør etterpå. Viss han har tid. Den løyndomsfulle agenten. For kongen å di. Minst.

Her er det fedre, søner, damer, bergensarar, Hitlers barnebarn, legar, bilar, lik, ein oppegåande mann frå Lillestrøm, dynamitt, våpen og all slags. Det er terroraksjonar, spionar, CIA, NATO og sånne som bare gjer ting fordi det er spennande. Den oppdikta byen, Oslo, får sitt å slite med.

Eg lo, rista på hovudet og undra meg til tider over ka som kan foregå i hovudet på ein forfattar. Så gjekk det opp for meg. Det er mitt hovud som manglar noko. Dette kunne sikkert ha skjedd i ein moderne serie eller film? Men eg anar ikkje ka som foregår i ein moderne serie. Så ka veit eg? Boka var i tillegg om menn. Eg er ikkje heilt på stø grunn der heller.
Men løye hadde eg det.

For djupare analyse treng du sjølvsagt dette forfattarintervjuet: Fuck you, Arild! Forfatteren Arild Abrahamsen intervjuet av journalisten Arild Abrahamsen

-----
Tittel: Fuck you, Frank
Forfattar: Arild Abrahamsen
Utgitt: 2019
Kun ebok.


søndag 20. oktober 2019

Rosestiklingar og menneskestiklingen

Audur A. Olafsdottir fekk Nordisk litteraturpris for boka Arr. Den har eg lese og fryda meg stort over. Les gjerne blogginnlegget om boka.
Eg begynte på Stiklingen med høge forventningar. Og blei bittelitt skuffa. Heilt til eg såg at det var fleire år mellom desse bøkene og at Stiklingen er frå 2007. Hadde eg lese denne først, ja då hadde eg jubla. Det er bare det at Arr og hovudpersonen Jonas hadde fått ein ekstra plass i hjarta.

Stiklingen heiter Afleggjarinn på islandsk. Det hadde vore like godt på norsk.

Men no gløymer eg Jonas i Arr og blir kjent med Lobbi som elskar roser og drivhuset til mora. Han tar med seg tre sjeldne rosestiklingar frå hagen og reiser til eit søreuropeisk kloster. Her har han lese at dei har ein fantastisk rosehage. Det viser seg at hagen er ein skugge av seg sjølv, men Lobbi ser rosene og har grønne fingrar så sakte skjer det under i hagen og  munkane løfter blikket frå bøkene. I tillegg til han som finn det meste av vegleiing i livet i gamle filmar.

Det var dette drivhuset. Han hadde hatt ei halv eller var det ei kvart natt med Anna i dette drivhuset. Og det førte til ein avleggar. Anna og avleggaren, Flóra Sól, dukkar opp i den vesle landsbyen. Her skulle han gruble på ka han ville bli i livet, så blir han kasta inn i rolla som far, Og ka er kjærleik? Det skjer noko med mennesket når det møter eit barn med ope blikk. Nokre av skildringane til forfattaren er så vakre at eg kunne flytte inn i dei. Tenk å få skape ein rosehage.

Vakker, varm og poetisk. Det er noko under der.

--
Tittel: Stiklingen
Forfattar: Audur Ava Ólafsdottir
Land: Island
Språk norsk (bokmål)
Forlag: Pax

torsdag 17. oktober 2019

Brødrene Karamasov - eit leseprosjekt

Lesegruppa vår les bøker som ikkje er så lett tilgjengelege frå godstolen heime, men som kan bli det når vi er saman om boka. Litt på den måten som NRK P2 Salongen no er i gang med om akkurat dei same bøkene. Viss du ikkje alt er i gang:  Les og storkos deg saman med podkasten "Familien Karamasov".

Vår måte å gjer det på, er å ha leseoppdrag (ikkje for lange) mellom kvar samling og så samtale om det vi har lese når vi samlast ca 1 gong pr månad. MEN det viktigaste er at etter vi har oppsummert og samtalt så les vi HØGT for kvarandre frå boka. Det er altså ei blanding mellom heimelekse og felles høgtlesing vidare i boka.

No har vi stønna over hysteriske kvinner, kranglefantar, drukkenboltar, hykleri...  Vi har møtt storinkvisitoren og grubla over ka ansvar mennesket har når det har full fridom. Dette har eg skrive om i eit tidlegare blogginnlegg. Storinkvisitoren. Kva skal mennesket med fridom
Ivan har sloss med djevelen. Det i seg sjølv er ganske fascinerande for han trur verken på Gud eller djevelen. Men han sloss for harde livet. Ka skjer med oss når vi avskriver Gud? Kven blir vi då?
Aljosja gjer sitt beste for å bli ein god kristen. Men det er så mange hindringar.
Og kvifor er kristensosialistar farlegare enn andre sosialistar? Dostojevskij hadde kjent på styresmaktene sitt syn på hans politiske syn og straffa han hardt. Er det farlege at dei i tillegg til å tru på endring på jorda, trur på livet etterpå? Dei har den ekstra krafta. Både dagen i dag og den der framme.
Kvifor gjev Dostojevskij den ufordragelege faren sitt eige namn? Er det fordi han ville vise at vi har alt i oss? Alle sider i mennesket?

Og vi har tenkt. Kven er eigentleg skuldig? Den som tenkte det onde? Den som planta idéen i ein annan? Eller bare den som gjorde det? Alle? Bare den som blir dømd?
Brødrene Karamasov har utfordra oss i månader, men no nådde vi målet. Det siste punktum. Men Dostojevskij blir ein ikkje ferdig med. Som Knausgård sa om eldre litteratur på litteraturfestivalen i Frankfurt: 
Jeg tenker ikke nå på hvor lang tid den tar å lese, men på hvor lenge den kan virke, og på det merkelige fenomenet at selv litteratur skrevet i andre tider med radikalt andre og noen ganger dypt fremmede forutsetninger fortsatt kan snakke til oss. Og ikke bare det, men også si oss noe om hvem vi er som vi uten den ikke ville ha sett eller ikke sett slik. 

Bøkene som var gode å ha i tillegg var:
  • G. Kjetsaa: Lutring gjennom lidelse
  • G. Kjetsaa: Fjodor Dostojevskij
  • P.N. Waage: Fjodor M. Dostojevskij
Ekstra bonus var at vi las ulike utgåver og fekk blikk inn i tolkingar av tekst. Og forkortingar!


O' those Russians!
--
Neste prosjekt i lesegruppa er portugisisk: Uroens bok av F. Pessoa.

onsdag 25. september 2019

Endeleg er Dag Solstad her igjen.

Eg hadde eigentleg tenkt å vente til eg var ferdig med den tjukke boka eg holdt på å lese, men så var Dag Solstad i alle aviser. Intervjuer og bokmeldingar.
Eg måtte bare. Med ein gong.

Tredje, og siste, roman om Bjørn Hansen. Altså finst det to bøker om Bjørn Hansen frå før. Dei har òg tal i tittelen: Ellevte roman, bok atten (1992)og 17.roman (2009). Romanfiguren og Dag Solstad har fulgt kvarandre i alder. Bøkene har ikkje gått ut på dato, så les dei (om igjen). Det går å lese denne aleine.

I 2018 er Bjørn Hansen 77 år. Han bur i ein liten leilegheit på Grønland i Oslo. Veggene er fulle av bøker, systematisk ordna. Solstad skildrar godt det som fyller dagen til denne einebuaren som meir eller mindre har meldt seg ut av samfunnet.

Bj. Hansen som han kallar seg no, lever meir blant dei døde enn dei levande. Han tenkjer seg at han står på denne sida av Perleporten og fører lange samtalar med faren, med mora og andre kjente. Korleis vil det bli etter døden? Det som vi ikkje veit noko om? Han trur ikkje, men det er Gud han vender seg til. Det er for Gud han nektar å sjå på Handlingen frå den første boka, hans NEI til verda, som noko han må be om tilgjeving for. Bj. Hansen simulerte lam, blei uføretrygda og blei tatt på fersken, gåande, dømt og fengsla. Men han nektar altså å knele for dette. Då vil han heller gå fortapt.
Men jeg tror ikke på Gud. Jeg tror ikke på Dommens dag. Jeg tror ikke det finnes noen engler, eller noe Paradis hvor dette livet leves, etter at døden har slukt det. Det finnes ingen frelse fordi jeg ikke tror på Gud. For meg gjør det ikke det. Men likevel er det denne Gud jeg om igjen og om igjen og atter om igjen stiller meg opp foran og forsøker å uttrykke det samme paradoks til. Fordi det bare er foran denne Gud, som jeg ikke tror på, at jeg kan si det. Guds eksistens gjør det problematisk å ikke tro. Og gjør Bj. Hansen urolig ved tanken på døden. Som kommer.
Til denne mannen som  lever blant bøkene og samtalar med dei døde, kjem sonesonen, Wiggo, for å bu. Han skal studere litteratur. Dei prøver, ganske hjelpelaust å bli kjent med kvarandre. Wiggo får farfaren til å mjukne opp. Men så kjem slangen inn i dette forsiktige paradiset. Wiggo får seg kjæraste. N.N. som Bj. Hansen kallar henne, er i Hansen sine tankar, ei moderne bloggerinne som kun les litteratur for å få meir blest om bloggen. Hansen fører lange samtalar med seg sjølv der han analyserer kjæresteforholdet, N.N. og det litt foraktlege moderne liv med bøker på nettbrett og livet på telefonen. Vi moderne får passet vårt påskrive.

Møtet mellom N.N og Bj. Hansen utviklar seg ikkje slik Wiggo ønsker. Wiggo som skulle vise henne helten sin, farfaren som elskar litteratur, opplever at ho ser ein gamal mann med bøker fulle av støv og, i følge henne, med blikk på puppene hennar. Altså ein gamal gris. Kva som skjer etter det, vil eg ikkje røpe.

 Solstad fortset i denne boka med å vise oss dei som vil vere ein del av samfunnet, men heile tida kjenner seg på utsida. Det hjelpelause i møtet med andre. Draumen om å få til noko og Gud, som han ikkje trur på. Og i denne boka får han sagt mykje om den siste delen av livet. Alderdommen og det å nesten kjenne lukta av døden.
Han får framleis sagt noko om samfunnet rundt seg, og han er framleis ein fryd å lese.

Og det beste: han har visst fått skrivelyst til både essay (om metoo) og kanskje nye bøker, så kven veit ka 78 åringen vil finne på framover. Eg gler meg.
---
Forfattar: Dag Solstad
Tittel: Tredje, og siste, roman om Bjørn Hansen
Utgitt: 2019
Forlag: Oktober
100 sider