lørdag 4. januar 2020

Det andre namnet - ei sakte lesing av Jon Fosse

Kva gjer ein når har lyst til å lese ei bok ein reknar med kan bli ei utfordring? Jo, ein spør på facebook om andre vil lese saman med seg. Det viste det seg at fleire ville lese "Det andre namner" av Jon Fosse. Dette er dei to første bøkene i septologien Jon Fosse har planlagt.
Vi starta 1. november og var stort sett ferdig då desember var omme. Vi las ca 50 sider i veka. Det er ikkje avsnitt og kapittel i boka så sidene blei tilfeldige. Teksten driv seg heile tida framover utan punktum, men med mange komma. Store bokatavar dukka det bare opp ved namn, Mannen, Systera, Kvinna, Gud, Asle, Guro, Ales osb.

I starten tenkte eg at eg trengte ei namnekart for kor høyrte dei heime desse folka med dei same namna? Men etter kvart forstod eg og det gjorde ingenting om dei heitte det same. kanskje det var dei same folka? Kanskje ikkje?

Vi møter målarkunstnaren Asle som bur i Dylgja. Han er vi inne i hovudet til. Her er tankar og draumar både bakover og framover i tid. Så høyrer vi mykje om ein annan Asle. Han er òg kunstmålar, men alkoholisert. Han bur i Bjørgvin. Åsleik, naboen, er stadig tilstades i fortellinga. Desse folka òg fleire med tvinnar seg inn i historia. Den unge forelskinga, den utfordrande kvinna, snøen, hunden, sterke barndomsminne.
Lesinga blei som pulsslag. Eg blei meldt ut av travelheita medan eg las. Skulle eg vandre saman med Asle måtte eg vere tilstades i tankespranga hans.

Handlinga i boka er lagt til førjulstid. Asle er enkemann og saknar kona Ales. Han gjer seg klar til kunstutstillinga han skal ha i Bjørgvin rett før jul.
Han grublar mykje over einsemd, tru og tvil. I kunsten er han dregen mot det mørke. At vi skal sjå stripa av lys i mørkret. Tankane mine går til Jan Groth sitt sceneteppe på Det norske teatret. Heilt svart, med ein tynn gullfarga strek. Det lyser i sitt mørke. Asle kallar biletet han held på med for Andreaskross. Ei av medlesarane las om andreaskross i ei bok om Koftearven av Annemor Sundbø. Spennande.
Å tegne et krossmerke regnes som vern mot det onde og var vanlig i gammel folketro (koftearven av Annemor Sundbø) I Norge kunne det forekomme at man slo et kors i lufte, skrittet opp et kors...eller malte kryss og kors med kritt eller tjære på dører eller vegger. Dette var ei tid hvor forsikringsselskaper ikke eksisterte..Når vi idag sier vi tilgir, og setter en strek over noe, ble det i fortida tegnet et kryss i lufta. .. Runetegnet X betyr gave eller den givende. X-en kalles også Andreaskorset. Apostelen ville prøve å oppnå salighet og slippe å bli korsfestet på samme måte som Jesus, sin høye herre og Guds sønn. Derfor kalles også Andreaskorset for ydmykhetens kors"
Det er mange tankar mellom kvar replikk i boka, så då er det heilt naturleg at spørsmålet frå Åsleik om Asle vil feire jul med han og Systera, fører til ei nydeleg julefortelling i tankane til Asle før han svarar.

Asle grublar mykje på kva tru er, Finst Gud? Var Gud til før mennesket skapte han? Viss Gud er nokon stad så er han i mørkret. Asle snakkar om at Gud ikkje finst, men han er (2.mos. 2,14). Gud er inni han. Han er òg opptatt av havet som ein stad der Gud er. Skildringane av korleis han bruker pusten når han bed, er reine meditasjonen.

Ved at vi las såpass sakte og fekk kommentert undervegs, opna teksten seg for andre tolkingar enn dei eg såg første gongen. Det var ein kjekk måte å lese på. Eg gjer det med glede når neste bok kjem ut òg. Det vil seie omtrent på same tid i 2020. Så vil du bli med, dukkar det nok opp ei facebookgruppe med namnet " Vi les: Eg er ein annan"

Som Asle seier på s.469:
... den diktinga eg likar å lesa, det er ikkje det den beintfram seier om det eller det som er viktig, men det er noko anna, noko som talar taust i og attom setningane,...
----
Tittel: Det andre namnet. Septologien I-II
Forfattar: Jon Fosse
År: 2019
Forlag: Samlaget
Sidetal: 514
--
Eg er ein annan. Septologien III-V er forventa i oktober 2020
Eit nytt namn. Septologien VI-VII er forventa i september 2021

mandag 30. desember 2019

Både trass og tru

Bjørn Eidsvåg er frå Sauda, har fått bedehuset og kristendommen inn med morsmjølka. Her har han det godt. Dei vaksne har mykje omsorg. Han trives der. men så kjem ungdomstida, popmusikken og spørsmåla. Då er det ikkje like lett å vere ein del av bedehusmiljøet. Folkets hus freista...

Bjørn vel å studere teologi, praktiserer på Lier psykiatriske sjukehus, men blir meir og meir rockepresten. Ein tittel han ikkje liker. Men å arbeide med musikk trives han med.
Trua grublar han over. Kva trur eg på? Kan eg stå for dette?

Eg opplever han som ein mann som kanskje mest av alt kunne tenkt seg å slutta å tru, men så vil liksom ikkje trua sleppe taket i han. Altså måtte han ta tak i ka det er han trur på og ka det er han kan stå for. Han er fascinert over opprøraren Jesus. Av han som seier at kjærleiken er størst. Større enn oss. Tru er engasjement og tillit.
Av og til verkar det som om songtekstane har tak i hjarta hans, medan han sjølv rotar rundt i hjernen på leit etter trua. Tekstane loddar djupare.

1.Joh.4.16: "Gud er kjærleik, og den som blir i kjærleiken, blir i Gud og Gud i han."
Vi menneske kan ikkje leve utan illusjonar, forteljingar, draumar og tru, meiner Eidsvåg.


Eg las "Det andre namnet" av Jon Fosse samstundes med denne. Dei spegla kvarandre. To heilt ulike bøker som grubla rundt, tru, draumar, livet og kunsten.

Det er interessant og gjenkjennande å lese.

Språket i boka er til tider kjedeleg. Det blir veldig rettlina. Litt som dei gamle stilane vi skreiv. Men alt i alt: verd å bruke tid på.

---
Tittel: Tro og trass
Forfattar: Bjørn Eidsvåg
År: 2019
Forlag: Aschehoug
e-bok


søndag 29. desember 2019

Drapet på Entry Island

Eg greier ikkje å la det vere. Eg må bare rydde tid kvar gong eg oppdagar ei bok av Peter May. Eg trives i krimuniverset hans.

Denne gongen er det frå Canada. Sime Mackenzie er kriminaletterforskar i Montreal. Slekta han kjem frå, er innvandrarar frå Hebridane. Han er difor tospråkleg i eit fransktalande område. Dette er hovudgrunnen til at han får bli  med til Entry Island for å etterforske eit brutalt drap. Denne øya er engelsktalande, då folket herifrå kjem frå Skottland/Hebridane. Dei andre etterforskarane er franskspråklege.

Enka etter den drepte, verkar så kjent for Sime, men han er sikker på at han aldri har møtt henne før...

Denne gongen skal vi i tillegg til å løyse ei krimgåte, gå bakover i historia. Vi får glimt frå utrenskinga som skjedde på Hebridane på 17-1800-talet. Det var nesten ei like sterk historie som sjølve krimhistoria. Eg visste ingenting om Highland Clearances.

Boka var ei ekte Peter May bok og eg storkoste meg som alltid. Og lærte altså noko nytt.

Peter May har skrive litt i bloggen sin om kvifor han laga denne historia. Det finn du her.

--
Tittel: Drapet på Entry Island
Original tittel: Entry Island (2014)
Forfattar: Peter May
Omsett av: Ragnhild Aasland Sekne
Forlag: Goliat
År: 2019

søndag 1. desember 2019

Hva er da et menneske?

Karsten Alnæs, forfattar og agnostikar, og Notto R. Thelle, teolog, skriv brev til kvarandre. Dei startar i 2013 og sluttar i 2015. Tema er likningane i Bibelen. Tekstane seier mykje om kva eit menneske er, ønskjer og kan vere.
Kva tenkjer ein agnostikar og ein teolog om dei same tekstane? Det viser seg at tekstane rører ved noko i begge to og brevvekslinga er innom historie, litteratur, kunst, filosofi og psykologi. Eg fekk tips om forfattarar eg må sjå nærmare på og tekstar eg hadde, men som var borte frå minnet mitt. Bokbunka blei ikkje mindre. Buddhisme, Thomasevangeliet, Bjørneboe, Wergeland, Duun.. Og så måtte eg kikke ekstra på van Gogh. Mellom anna

Eg brukte tid på boka. Måtte tenke mellom breva. Likte brevforma. Gav meg tid til å gruble før eg las det den andre hadde tenkt etter forrige brev.
Lignelsene var en del av Jesu liv og ble til i møte med mennesker

Lazarus - lasaron - lasarett
Samaritan - våge å hjelpe den som samfunnet har stengt ute.
Sonen som kom heim og han som var heime og oppførte seg skikkeleg


Ei bok det no er strekar og små klistremerke i. Her er det ord og avsnitt som skal fram igjen!

--
Forfattarar: Karsten Alnæs og Notto R. Thelle
Tittel: Hva er da et menneske? Samtaler om Jesu lignelser
Forlag: Kom forlag
År: 2016
Språk: Bokmål
Innbunde

søndag 10. november 2019

Det enklaste er pistol. Fedre og søner på tur.

Det starta som deja vu. Eg var ungdomsskolelærar og var utsett for det eg kalla grønnemenn-stilar. Det var alle dei ville gutehistoriane der det dukka opp romvesen både her og der. Men dette var jo i 2019 og stilbunkene var forlengst levert tilbake til eigarane.

Eg har ikkje tid til denne galskapen, tenkte eg. Men så var forfattaren, Arild Abrahamsen, mannen som skreiv filmmeldingar i Aftenbladet som eg bare las for å sjekke om han likte filmen (for då likte eg han sikkert ikkje). Etterkvart gjekk det opp for meg at eg las dei for å le, riste litt på topplokket i håp om å forstå halvparten av det som stod der. Aftenbladet sine filmkommentarar er ikkje det same etter at Abrahamsen slutta. Eg er altfor einig med dei. Men eg ser jo stort sett bare filmar eg har sett før, så eg treng jo ikkje nokon som fortel meg om nye. Men ordkunst.
Heldigvis har ikkje facebook pensjonsalder så eg får riste på hovudet, le, nikke og vere ueinig med ordkunstnaren kvar dag.

Altså, etter eit par veker der eboka ikkje kom seg ut av sekken, tok eg dei grøne mennene i handa og gav meg over. La det kome det som kome skal.
No viste det seg at den grønnaste mannen var ei kvinne og var forsvarsminister frå miljøpartiet. Ho ville ha tanks som gjekk på grønsaker eller noko anna grønt. Sånt blir det jo trøbbel av. Og her dukkar Frank opp. Mannen som skyt først og spør etterpå. Viss han har tid. Den løyndomsfulle agenten. For kongen å di. Minst.

Her er det fedre, søner, damer, bergensarar, Hitlers barnebarn, legar, bilar, lik, ein oppegåande mann frå Lillestrøm, dynamitt, våpen og all slags. Det er terroraksjonar, spionar, CIA, NATO og sånne som bare gjer ting fordi det er spennande. Den oppdikta byen, Oslo, får sitt å slite med.

Eg lo, rista på hovudet og undra meg til tider over ka som kan foregå i hovudet på ein forfattar. Så gjekk det opp for meg. Det er mitt hovud som manglar noko. Dette kunne sikkert ha skjedd i ein moderne serie eller film? Men eg anar ikkje ka som foregår i ein moderne serie. Så ka veit eg? Boka var i tillegg om menn. Eg er ikkje heilt på stø grunn der heller.
Men løye hadde eg det.

For djupare analyse treng du sjølvsagt dette forfattarintervjuet: Fuck you, Arild! Forfatteren Arild Abrahamsen intervjuet av journalisten Arild Abrahamsen

-----
Tittel: Fuck you, Frank
Forfattar: Arild Abrahamsen
Utgitt: 2019
Kun ebok.