onsdag 25. september 2019

Endeleg er Dag Solstad her igjen.

Eg hadde eigentleg tenkt å vente til eg var ferdig med den tjukke boka eg holdt på å lese, men så var Dag Solstad i alle aviser. Intervjuer og bokmeldingar.
Eg måtte bare. Med ein gong.

Tredje, og siste, roman om Bjørn Hansen. Altså finst det to bøker om Bjørn Hansen frå før. Dei har òg tal i tittelen: Ellevte roman, bok atten (1992)og 17.roman (2009). Romanfiguren og Dag Solstad har fulgt kvarandre i alder. Bøkene har ikkje gått ut på dato, så les dei (om igjen). Det går å lese denne aleine.

I 2018 er Bjørn Hansen 77 år. Han bur i ein liten leilegheit på Grønland i Oslo. Veggene er fulle av bøker, systematisk ordna. Solstad skildrar godt det som fyller dagen til denne einebuaren som meir eller mindre har meldt seg ut av samfunnet.

Bj. Hansen som han kallar seg no, lever meir blant dei døde enn dei levande. Han tenkjer seg at han står på denne sida av Perleporten og fører lange samtalar med faren, med mora og andre kjente. Korleis vil det bli etter døden? Det som vi ikkje veit noko om? Han trur ikkje, men det er Gud han vender seg til. Det er for Gud han nektar å sjå på Handlingen frå den første boka, hans NEI til verda, som noko han må be om tilgjeving for. Bj. Hansen simulerte lam, blei uføretrygda og blei tatt på fersken, gåande, dømt og fengsla. Men han nektar altså å knele for dette. Då vil han heller gå fortapt.
Men jeg tror ikke på Gud. Jeg tror ikke på Dommens dag. Jeg tror ikke det finnes noen engler, eller noe Paradis hvor dette livet leves, etter at døden har slukt det. Det finnes ingen frelse fordi jeg ikke tror på Gud. For meg gjør det ikke det. Men likevel er det denne Gud jeg om igjen og om igjen og atter om igjen stiller meg opp foran og forsøker å uttrykke det samme paradoks til. Fordi det bare er foran denne Gud, som jeg ikke tror på, at jeg kan si det. Guds eksistens gjør det problematisk å ikke tro. Og gjør Bj. Hansen urolig ved tanken på døden. Som kommer.
Til denne mannen som  lever blant bøkene og samtalar med dei døde, kjem sonesonen, Wiggo, for å bu. Han skal studere litteratur. Dei prøver, ganske hjelpelaust å bli kjent med kvarandre. Wiggo får farfaren til å mjukne opp. Men så kjem slangen inn i dette forsiktige paradiset. Wiggo får seg kjæraste. N.N. som Bj. Hansen kallar henne, er i Hansen sine tankar, ei moderne bloggerinne som kun les litteratur for å få meir blest om bloggen. Hansen fører lange samtalar med seg sjølv der han analyserer kjæresteforholdet, N.N. og det litt foraktlege moderne liv med bøker på nettbrett og livet på telefonen. Vi moderne får passet vårt påskrive.

Møtet mellom N.N og Bj. Hansen utviklar seg ikkje slik Wiggo ønsker. Wiggo som skulle vise henne helten sin, farfaren som elskar litteratur, opplever at ho ser ein gamal mann med bøker fulle av støv og, i følge henne, med blikk på puppene hennar. Altså ein gamal gris. Kva som skjer etter det, vil eg ikkje røpe.

 Solstad fortset i denne boka med å vise oss dei som vil vere ein del av samfunnet, men heile tida kjenner seg på utsida. Det hjelpelause i møtet med andre. Draumen om å få til noko og Gud, som han ikkje trur på. Og i denne boka får han sagt mykje om den siste delen av livet. Alderdommen og det å nesten kjenne lukta av døden.
Han får framleis sagt noko om samfunnet rundt seg, og han er framleis ein fryd å lese.

Og det beste: han har visst fått skrivelyst til både essay (om metoo) og kanskje nye bøker, så kven veit ka 78 åringen vil finne på framover. Eg gler meg.
---
Forfattar: Dag Solstad
Tittel: Tredje, og siste, roman om Bjørn Hansen
Utgitt: 2019
Forlag: Oktober
100 sider


onsdag 18. september 2019

Jeg lever et liv som ligner deres

 Det kunne vært annerledes. Det kunne alltid vært annerledes. Men hvem hadde jeg vært om jeg ikke hadde en medfødt muskelsykdom? Det finnes levd liv og ulevd liv, og det levde rommer det ulevde slik vannet rommer en luftboble.
Jan Grue har skrive mange bøker, men førebels har eg bare lese ei: "Jeg lever et liv som ligner deres". Den boka snakka han om på Kapittel 19 i Stavanger i dag. Samtalepartnar var Karin Haugen frå Klassekampen.

Eg las boka i sommar og likte ho svært godt. Han er dyktig til å flette saman teoretisk stoff om kropp og det å leve med kroppen sin.  Det blei i samtalen samanlikna med "Tung tids tale" av Olaug Nilssen. Nilssen var så mykje sintare mot systemet, men så var jo ho mor som Jan Grue sa. Han hadde vakse opp med dette og foreldra hadde kjempa. Men det rare er at ein ikkje skal vere blid og glad når ein treng hjelp. Du skal krype litt ellers fortener du det ikkje. Hjelpa skal kjennast som om den er på nåde. Du er til bry. Du er nok uføretrygda og ein utgiftspost. Å, arbeider du? Er du professor? ....

Grue skriv godt om å ha drøymar, om å vere den han er og samstundes rekonstruere livet sitt. Han har oppnadd det han ønskte. Jobb, familie. Og han er ein som treng hjelp frå systemet for at livet skal henge i hop. Han er lukkeleg og han er trengande.

Littteraturfestivalen i år handlar om kropp. Dette var òg eit tema i samtalen. Ka er ein normal kropp? Kvifor er det mannekroppen som er den normale? Kvifor er fleire sider ved kvinnekroppen definert som sjukdom? Vi har allmennmenneskeleg sjukdomar og kvinnesjukdomar... Er automatisk ein kropp som ikkje fungerer like idealet, ein sjuk kropp?
Hver gang jeg gjennomlever et minne, forandrer jeg på det, aldri så lite, for hver gang jeg gjenopplever det, legger jeg på et penselstrøk
Alle sitat er frå boka

fredag 16. august 2019

Svikne dagar - sterk Ferrante

Denne boka har eg begynt på eit par gonger, men tenkt at eg ikkje orkar historiar om kvinner som sit igjen etter at mennene går. Men så var det jo Ferrante då. Ho vil garantert noko meir enn å skildre ei vanleg "eg-er-forlatt-stakkars-meg"-historie. Og det var akkurat det ho gjorde. Skreiv så det svei.

Svikne dagar er bok nr 2 frå Elena Ferrante, denne hemmelege forfattaren frå Napoli.

Temaet er velkjent. 38 år gamle Olga blir forlaten av mannen sin etter 12 års ekteskap. Han har funne seg ei yngre kvinne. Han går ut døra og ho sit att med 2 ungar og hunden. Ikkje har ho jobb for dei har satsa på karriera hans og nokon må ta seg av ungar, hus og rekningar.
Olga og mannen har alltid diskutert dempa. Ho har aldri brukt sinnet sitt. Men no raknar det. Ho er sjalu. Ho er rasande på alt og alle. Ho fornedrar seg sjølv. Ho sloss. Venene trekk seg unna. Ho mistar grepet på livet og med seg i fallet drar ho to ungar og hunden.

Det var til tider vondt å lese. Kvar setning svei og eg ville stoppe henne. Eg måtte legge boka frå meg og gjere noko anna for å få puste. Men så måtte eg vidare. Dette er rått og direkte om eit menneske på randen. Eit menneske i livskrise.

Denne boka gjorde meg ikkje til mindre Ferrante-beundrar for å seie det slik.
--
Tar med litt om skrivemåten til Ferrante - og Knausgård.

Knausgård - Ferrante
James Wood samanliknar Karl Ove Knausgård og Elena Ferrante i boka "Slik virker litteraturen". Dei er på mange måtar heilt ulike. Den eine skriv sjølvbiografisk og er godt kjent, den andre om oppdikta personar og få veit kven forfattaren er.
Den mest nærliggende forklaringen kan være at i begge forfatterskapene fornemmer leseren en forfriskende radikal uskyld, en sterk vilje til å bruke litteraturen til å avdekke sannheter, en interesse for å renovere eller til og med sprenge de tradisjonelle formene, uten samtidig å gi opp realismens tradisjonelle prosjekt, alltid grådig på mer liv. Disse to forfatterne ser ingen grunn til å velge mellom virkelighetshunger eller fiksjonshunger (Knausgård er full av kunstferdighet, Ferrante er full av virkelighet). Deres prosjekt, deres mål, deres steinbrudd er det Ferrante kaller "autensitet", som hun setter opp mot ren og skjær virkelighetsnærhet.
Og metodene varierer, men resultatet er det samme: "et medium for dypt og alvorlige undersøkelser av det menneskelig problem".
(James Wood: Slik virker litteraturen (2018) s.23)

---
Tittel: Svikne dagar
Forfattar: Elena Ferrante
Omsett frå italiensk av: Kristin Sørsdal
Utgitt på norsk 2017 (Italia: 2002)
Forlag: Det Norske Samlaget
ca 200 sider
-
ebok

onsdag 14. august 2019

Ut av ensomheten


Kan vi i lengda leve i to verder? Den verkelege og den vi drøymer oss vekk i? Gjer denne todelinga at vi ikkje er tilstades i det livet vi kunne ha levd? Og korleis hadde livet blitt om eg tok eit anna val, om noko anna hadde skjedd? Ville eg blitt ein heilt annan?

Vi møter ein vanleg familie med mor, far og tre barn. Marty, Liz og Jules. Brått blir alt endra. Foreldra døyr i ei trafikkulukke og ungane hamnar på internatskole. Her har dei kvar for seg nok med å finne sin eigen veg ut av sorga og leite etter fotfeste til framtida. Jules som er minstemann, kjenner seg svikta av søskena og han går frå å vere den eplekjekke, vågale guten, til å bli redd og inneslutta.
På skolen møter han den mystiske Alva. Ho har òg ting i livet å slite med, men fortel svært lite. Venskapet dei i mellom er sterkt, men dei sviktar kvarandre på ulike vis i redsle for å såre seg sjølv. Dei mistar kvarandre etter vidaregåande, men for Jules er ho den store kjærleiken han drøymer om.

Jules, som er hovudpersonen, slit med å finne ut kva han vil etter artium. Han prøver å bli det faren ønskte, men greier ikkje å vere heilt til stades i det heller. Han har vanskar med å knytte seg til andre. Han kjenner det ofte som å vandre i ein skog og ikkje finne ut av den. Ofte drøymer han om korleis det kunne ha vore, viss....

Kontakten mellom søskena, dei ulike vegane dei vel ut av sorga og inn i livet er ein viktig del av forteljinga. Kan ein kome uskadd gjennom slike djupe tap i livet?
Det er bare du som har ansvar for deg og livet ditt. Og hvis du bare fortsetter å gjøre som du alltid har gjort, kommer du aldri til å få noe annet enn det du alltid har fått
Dette er ein kjærleiksroman. Her er død, romantikk, meininga med livet, einsemd osb., men det blir ikkje søtsuppe. Det blir ei så god forteljjing at eg flytta inn i historia. Tenkte på Jules medan eg handla, laga mat og gjekk tur. Livet hans opptok meg. Og korleis kan ein handtere den grunnleggande einsemda inni seg?

Benedict Wells var heilt ukjent for meg, men eg har no oppdaga at denne tyskaren, fødd i 1984, har ei stor lesarskare, særleg blant dei unge. Han er blitt samanlikna med John Irving og har tatt forfattarnamnet Wells frå ei av bøkene til Irving.
Eg les gjerne meir av han.

---
Tittel: Ut av ensomheten
Forfattar: Benedict Wells
Omsett frå tysk av: Ute Neumann
Forlag: Press
Utgitt: 2018

ebok

fredag 9. august 2019

Brunst, brennevin, bøker - og mykje meir

Kva er det med desse islendingane? Dei er ca 340.000, bur på ei ustabil øy med jordskjelv og vulkanutbrot. Det er lange, mørke vintrar og korte, men lyse somrar. Her les dei bøker om dei bur langt frå folk og er like tause som fjella rundt seg. Mødre sender diktbøker til tenåringssøner. Koner kastar bøker etter ektemenn. Ektepar les høgt for kvarandre. Det blir sitert både frå dikt og romanar for å få sagt det ein eigentleg prøver å seie.
Er det alt dette som gjer at det stadig dukkar opp spennande diktarar frå denne øya ute i havet? Det er mykje brunst og brennevin for å overleve i mørkret, men det er ikkje nok. Det må ord og himmel til.

Eg har endeleg oppdaga Jón Kalman Stefánsson og er blitt oppslukt. For ei skriveglede! For nokre formuleringar! For ein forteljarkunst!
Eg har lyst til å sitere og sitere frå boka. Her er så mange skattar å samle på.

Boka startar med at Sigvaldi ramlar ned frå ein stige. Han er husmålar i Stavanger. Medan han ligg der på bakken, byrjar han å tenke på dottera, Ásta. Og så er vi bakover i tid. Vi får intenst med oss augeblinken ho vart skapt. Det er heftig det som foregår på kjøkkenbordet og i senga. Foreldra til Ásta er Sigvaldi og Helga. Helga ei vakker femme fatale. Sigvaldi ein fiskar. Dei er ektefolk, elskar kvarandre, men, som Helga seier, ho blei ikkje temd i rett tid slik at ho greier å vere ektefelle og mor. Ho reiser frå alt og det går etter kvart ikkje særleg godt med henne.
Med det samme det første minnet har slått rot i bevisstheten, slutter vi å sanse og tenke lineært, og etter det lever vi like mye i tiden som er gått, som i tiden vi befinner oss i.
Ásta veks opp hjå ei snill fostermor, men blir sendt langt ut på bygda for å lære å temme temperamentet sitt. Her møter ho Josef, ein ung gut som òg skal jobbe på denne aude garden. Han blir den første Ásta opnar seg for. I tillegg til bonden, Arni, bur Kristin, mor hans der. Skildringa av korleis ho vandrar  mellom ulike tider, er ei nydeleg skildring av demenssjukdommen. Perioden her i Vestfjorden, er med i heile historia om Ásta.
Sigvaldi ser på glasset sitt og rister på hodet. Så urimelig at flasken er tom. At glassene tømmes, setninger tar slutt, dagen ebber ut, drømmene løser seg opp. At kyssene ikke vare evig, at vi er nødt til å dø, at hundene våre dør, kattene, naboene, maken, barna våre, barnebarna; at uansett hvordan du gradbøyer dagen, så blir det til slutt natt.
Det må mange folk til for å fortelje historia om Ásta, folk eg blei glad i. Så glad i at eg hadde lyst til å skrike nei, når dei gjekk på trynet. For den kunsten kan dei. Her er det lengt etter den store kjærleiken og redsla for den same kjærleiken. Redsla for å miste fridomen. Redsla for at dette kan ta slutt. Her er det brunst og ønske om nærleik.
Og korleis kan ein leve gjennom vinteren på Island utan brennevinet? Og kor gjer ein av seg når alt går galt?
Når det finst menn som kan skrive så vakre brev om kjærleik og sakn, så - ja, så raknar den vesle skorpa av tryggleik ein gong til.
Ville det vært beboelig på denne planeten, hvis det ikke fantes bukselommer?
Undervegs i historia om Ásta, begynte eg å tenkje på Kristin Lavransdatter av Sigrid Undset. Det er svært mykje som er ulikt, men det er desse sterke kjenslene som trør over andre for å bli tilfredsstilt. Og som ikkje er tilfreds då heller.
Savn. skyldfølelse. Selvbebreidelse. De tre skytterne som alltid treffer så bra, og rett i hjertet
Dei tre skyttarane er der. Heile tida og treff godt. Både i fortid, notid og framtid.

Det dukkar opp ein forteljar i boka. Han held tak i trådane, men kven er han eigentleg? Og trengte vi historia hans på slutten?

Desse folka som prøver å fikse livet sitt så godt dei kan, dei var verkeleg verd denne forteljargleda av ei bok. Eg storkoste meg og gler meg til meir frå forfattaren.
Og finnes det noe vakrere enn lyset fra et fyr - en sterk lysarm som ikke bare kløver mørket, men som også slynges ut i den mørke natten for å veilede og i blant berge liv? 
---
Tittel: Historien om Ásta
Forfattar: Jón Kalman Stefánsson
Omsett frå islandsk til norsk av Tone Myklebost
Forlag: Press
ebok

Andre bøker av fofattaren: Gutten og Sommerlys og så kommer natten