fredag 18. januar 2019

Arr - Jónas, drillen, gaffateip og sjølve livet.

Jónas er 49, fråskilt, heterofil, utan makt og utan sexliv. Men han er nevenyttig og fiksar det kvinner ber han fikse. Han har tre kvinner i livet sitt: mor, ekskone og dotter. Alle heiter Gudrún.
Ho han elskar høgast, heiter i tillegg Vatnalilja.

Livet kjennes meiningslaust. Det kan gå vidare utan han.
Vil verden savne meg? Nei. Vil verden bli fattigere uten meg? Nei. Vil verden klare seg uten meg? Ja. Er verden bedre nå enn da jeg ble født inn i den? Nei. Hva har jeg gjort for å forbedre den? Ingen verdens ting.
Skal han skyte seg? Henge seg? Men kven finn han først? Vatnalilja? Vil han henne så vondt? Eigentleg vil han bare forsvinne slik at ingen får ekstra bry med han. Men kor kan han forsvinne? Han tek med seg drillen og gaffateip, han skal i alle fall ha utstyret klart om det blir henging, og reiser til eit av dei farlegaste landa i verda. Her har dei møtt døden før.

Kven trur at ein mann med drill, gaffateip og ei raud skjorte bare har tenkt å feriere i eit krigsherja land? Han får i alle fall fikse ei dør, dusj og nokre røyr før han takkar for seg. Han har trass alt drill og teip. Kunne han la desse krigsherja menneska som hadde sett så mykje vondt, ta han ned frå kroken?
Kva er eigentleg viktig? Kva gir livet meining?
Du skal bere di eiga bør, står det i Bibelen. Eller dine eigne arr.

Audur Ava Ólafsdottir har skrive ei bok med humor. Lita og lett. Og samstundes så full av tyngde. Av livet.
Ho fekk Nordisk råds litteraturpris 2018 for denne boka.

I følgje NRK så passar boka for den som likar det absurde og den som handterer kombinasjonen av tragedie og komedie. Ja, sånn kan det òg seiast. Eg likte ho veldig godt.

--
Eg har sagt at eg vil vere med på bokhyllelesing, eit opplegg der vi skal finne bøker i ulesthylla etter visse krav. I januar skulle boka ha raudt omslag. I hylla mi stod den skadeskotne raude stolen og lyste - ARR. Februarboka er gitt ut på 1800-talet.

--
Forfattar: Audur A Olafsdottir
Tittel: Arr (islandsk: Ör)
Forlag: Pax
Sider: 208

søndag 13. januar 2019

Forsvinn det vonde når alle teier?

Etter Olive Kitteridge måtte eg bare i gang med ei bok til av Elizabeth Strout. Det blei "Mitt navn er Lucy Barton". Ei lita bok på 179 sider. Etter denne er eg ikkje mindre interessert i å lese meir av Strout.

Lucy Barton er forfattar. Ho ligg på sjukehuset i mange veker. Ein dag sit mora ved sengekanten. Lucy har ikkje snakka med henne på mange år. Dei pratar om naboar, om menneske som ikkje er viktige for dei. Det er mykje Lucy kunne tenkt å få svar på, men dei gongene dei kjem inn på noko som er viktig, sklir dei unna. Mora vrir seg unna og Lucy vågar ikkje snakke om det. For har det eigentleg skjedd? Lucy har fortrengt mykje. Vi forstår at barndommen har vore tøff. Det er signal om overgrep, om utestenging og einsemd. Søskena vel ulike måtar å overleve på. Samtalane er kvardagslege, men det ligg heile tida uro under. Kanskje er dei begge redde for å legge saman opplevingane sine.

Boka er Lucy Barton sine kommentarar til det som skjer og vi får følge henne vidare i livet etter sjukehusopphaldet.

Jeg har sagt det før: Det interesser meg hvordan vi finner måter å føle oss overlegne andre på, andre grupper mennesker. Det skjer overalt, og hele tiden. Hva vi enn kaller det, mener jeg det er den nedrigste delen av det vi er, dette behovet for å finne andre å se ned på.

Det ligg noko brutalt og sårt under alt i heile boka. Ei sterk bok som går fort å lese, men som er med meg lenge etterpå.

--
Forfattar: Elizabeth Strout
Tittel: Jeg heter Lucy Barton
Forlag: Press
Ebok

onsdag 9. januar 2019

2018 - oppsummering

2018 var eit godt leseår. Etter fleire år med 10-15 bøker i året, kjente eg gleda over å ha tid til å lese dobbelt så mange. Eg oppdaga nye forfattarar, fekk utfordra eiga tenking og var innom bøker som  var sånn passe.

Året starta med trilogien "Bli hvis du kan" av H. Flatland. Forfattaren var ny for meg og eg fekk meg ei stor og gledeleg overrasking. Bøkene om dei fem gutane og menneska rundt dei, var engasjerande. Den neste boka eg las av forfattaren i 2018 var ein nedtur.

Neste bok ut var òg ein ukjent forfattar for meg. Lars Petter Sveen. Tittelen på boka frista ikkje akkurat: Guds barn. Men den var god! Ved å skrive om livet på Jesu tid fekk han sagt mykje om tida vår og om oss. Sveen står på leselista i 2019 òg!

Ein ven bad meg lese ei bok av Kim Leine. Det blei litt av ein svir. Det luktar, loppene kryp rundt, maten er forderva og menneska ravar rundt i feber og fortviling. Profetene i Pilegrimsfjorden var ei ny oppleving av kolonaliseringa av Grønland.

Tidlegare las eg ein del krim, men eg mista lysta då bøkene blei meir og meir groteske. Men så oppdaga eg Peter May. Det var kjekt det! Eg skal til Hebridane, sjølv om eg både bli sjøsjuk, frys og bles bort.
Når J.K.Rowling ikkje er "mor" til Harry Potter, skriv ho krim under namnet Robert Galbraith. Den krimmen har eg òg likt, så eg venta i lengsel på ny bok. I september kom Lethal White og eg hadde ikkje lyst til å vere saman med andre enn Robin og Strike ei stund. 

2018 blei òg det året då Fernando Pessoa og eg hadde eit langt forhold. Eg krangla med han, las i undring over kor godt han kjente det moderne mennesket og grubla meg gjennom Uroens bok. Den blir eg ikkje fort ferdig med sjølv om eg har lese boka ein gong.

2018 var òg det året eg oppdaga Patti Smith. Eg hadde sjølvsagt høyrt om musikaren Patti Smith, men kjente eigentleg lite til musikken. Og endå mindre til forfattaren Patti Smith. Alt eg går glipp av. Forfattaren Smith gjekk rett i hjarta mitt. Tenk å skrive ei heil bok om ingenting og samstundes treffe blink. Dei to andre eg las, er òg skattar. Og musikken? Eg har begynt å lytte. 

Eg har òg vore i Finland gjennom Kinnunen si slektskrønike. Det er òg ein forfattar eg gler meg til å lese meir av. Eg har kjent sterkare på spansk historie frå mellomkrigstida. Salvayre fekk meg til å forstå meir av det som skjedde då Franco tok over og kva grep han hadde på landet. 

Ferrante, Rådström, fleire bøker om tru og tvil og dei vakre bøkene til Mankell. Alle var bøker som gjorde meg klokare.

No kastar eg meg inn i leseåret 2019 og kryssar fingrane for like store opplevingar og overraskingar som i 2018 

torsdag 3. januar 2019

Olive Kitteridge - ein heil landsby

Eg startar året med å bli overraska. Eller rettare sagt - eg starta romjula med å bli det. Elizabeth Strout var heilt ukjent for meg. Men då eg trengte eit par bøker på Kindlen til ei reise i desember, lasta eg ned Olive Kitteridge. Ut frå vaskeseddelen virka boka heilt ok.
Olive Kitteridge er ei ufordrageleg kvinne. På så mange måtar. Ho er mattelærar i grunnskolen. Er skremmande på elevane. Ho lever saman med ein snill og omsorgsfull mann. Til tider sukkar eg, stakkars mann. Det kjem ikkje mykje vakkert ut av munnen til Olive. Men dei lever no der og treng kvarandre på eit vis. Saman har dei ein son som dei har store draumar for. Olive har elska sonen med heile seg, men slit med å uttrykke det på ein måte som gjer at sonen forstår.

Så var det landsbyen då. Kvart kapittel i boka er ei novelle for seg. Vi møter ulike personar og historiar i landsbyen. I alle er Olive med. Av og til kun som ei som blir nemnt med to setningar. Andre gonger er ho meir aktiv. Alle glimta gjev oss fleire brikker til å forstå Olive. Kvar historie kan stå for seg. Ho som på gravferdsdagen til mannen får vite om utruskap. Han som må fortelje om eit svik. Han som vil vere meir enn knullevenn. Dei som er foreldre til ein mordar. Ho som nektar å ete. Sladderen.
Undervegs blir eg meir og meir glad i dette ufordragelege kvinnfolket. Det er noko med henne.

Dette er ei bok som faktisk er vakker. Kvar historie gir den andre tyngde. Ho fortel om livet. Om korleis vi håndterer våre meir eller mindre dysfunksjonelle familiar, korleis vi taklar motgang og glimta av lukke.

No har eg oppdaga at boka er blitt serie på HBO...
Og eg har lasta ned ei ny bok av Elizabeth Strout for dette var eit kjekt møte.

---
Forfattar: Elizabeth Strout (USA)
Tittel: Olive Kitteridge
Språk: norsk 
Ebok

søndag 30. desember 2018

Romjulstankar

Eg ser dei hastar vidare. Jula er over. No noko nytt. Og her sit eg. I romjula og lurer på om dei veit ka dei har kasta ut på vegen mot det nye året. Romjul. Den beste juletida. Då ein kan finne ro. La jula synke inn. Ingen krav. Bare vere i jula.
Sit her, ser lysa på treet brenne ned og undrar meg. 

Har lese Knausgård sitt essay frå 2010: "Nåde". Tenkjer på pater Pollestad. Han meinte at moderne romanar er uinteressante. Menneska er så grunne, det er ikkje resonans i dei. Jaja pater, tenkte eg. Det er fordi frå eldre litteratur er det bare kvalitetslitteraturen igjen. Du slepp å lese mykje svada mellom kvar skatt slik som ein må med nyare litteratur. Men eg blei sitjande og tenkje på ka det er med dei skattane som har overlevd tida.

Så las eg "Nåde". Knausgård er tydeleg på at det må vere noko meir enn kjøt og blod i ein tekst. Tilgjeving. Nåde. Han skil mellom seg sjølv, som ikkje trur, og forfattaren Knausgård.
"Det vi har glemt, er Kristus, det uhørte i hans ord om å vende det andre kinnet til, det uhørte i tilgivelsen, den enorme, men også selvutslettende kraften den har, og hvordan alle mennesker og alt menneskelig blir forbundet i det. Alle forfattere verdt navnet vet det; en roman eller et dikt som ikke vet det, er en dårlig roman eller et dårlig dikt, for det er bare her, i den forstanden, at det etiske og estetiske er ett og det samme.
Tilgivelse for alle."
Trur eg må tenkje meir på dette i 2019.

(skrive som innlegg på facebook 29.12.18)

Karl Ove Knausgård: Sjelens Amerika (Nåde)
Alf van der Hagen: Håpet er hellig (Et uutslettelig preg. Samtale med Kjell Arild Pollestad)