søndag 17. januar 2021

Ein middag i Roma

 "Det er mer historie i en bolle med pasta enn i Colosseum eller noe annet historisk minnesmerke"

Ein kveld sat eg og såg på eit bokbad på Sølvberget i Stavanger. Harald Birkevold og Andreas Viestad i samtale om mat og Viestad si nye bok om verdshistoria i eit måltid.

Eg blei både svolten og nysgjerrig og kjøpte boka. Og det var kjekk lesing. Eg las om historia til brødet, salt, peppar, vin, ild, sitron og mykje meir. 

Viestad tar utgangspunkt i ein middag på ein restaurant i Roma og fortel om det første som kjem på bordet, brødet. Kor kom det frå? Frå starten? Vi er innom brød og nattverd. Konfliktar om ugjæra brød i det heilage måltidet.

Så kjem antipasto. Deretter olje. Den viktige ingrediensen i måltidet. Oliventreet. Smør og olje. Smøret i protestantiske land og olje i katolske.

Kva hadde maten vår vore utan salt og peppar? Når kom det inn i maten vår? 

Vin. Og her måtte Viestad til Bibelen igjen. Noa som den første vinbonden. 

Noah hadde blitt valgt ut fordi han var den eneste hederlige mannen igjen på jorden, den Gud ønsket at skulle føre menneskeslekten videre, uten de andre menneskenes lyter. Helt lytefri var han dog ikke, viste det seg. Faktisk var han det vi må kunne karakterisere som en skikkelig drukkenbolt. Et lite glass til maten var ikke nok. Noah drakk seg kanakkas og skammet seg over det etterpå. Og da fortsatte han bare å drikke, et mønster som er blitt gjentatt i generasjonene siden.

Herodot skriv at perserane først vedtar noko i fylla og når rusen har gitt seg, revurderte dei vedtaket. Verka det like godt i edru tilstand så var det gyldig. 

Siste kapittel er ein fryd over sitron. Smaken, alt sitrona kan brukast til.

Og heilt til slutt får vi oppskrift på retten som heile tida dukkar opp: Pasta carbonara. Gler meg til å lage den.


--
Tittel: En middag i Roma
Forfattar: Andreas Viesstad
Forlag: Kagge forlag
År: 2020


søndag 10. januar 2021

En annen sol - sterke dikt om sorg, kjærleik og trass

 

Eg har i lengre tid lese dikt av Kolbein Falkeid til kvar morgon. Målet er å lese alle dikta. 

Januar 2021 starta med diktsamlinga "En annen sol". Dei første dikta las eg greit, men så kom eg til diktet "Festen", noko låg under, så "Rom sjø" . Då Falkeid i neste dikt skriv om Egil Skallagrimsson sitt dikt om å miste sonen, måtte eg google. Kva tid var det han mista dottera? 1988. Denne diktsamlinga kom ut i 1989. Då skjønte eg at Egil Skallagrimsson måtte med. Ein mann som hadde sett ord på den same smerta over 1000 år før oss.

Tungt, det er
tunga å røra;
eg orkar mest ikkje
anden å draga.
Det er ikkje von
eg vinn å kveda,
frå djupet i hugen
henta opp kvedskap
(frå Sonetapet i Egilsoga)

Som Egil Skallagrimsson greier han å finne orda og vi får sterke dikt om sorg, sakn, lengt og håp.

Det sterke "Alt" der vi møter oss som forsiktig spør korleis det går og den sørgande som "Kunne også ha fortalt/ om dager på kaikanten./ Om balansegangen der."

Titteldiktet: "En annen sol" om å kjenne seg akterutseilt, prøve å kome til nå, men heile tida oppdage at då han hadde funne takten, var det etterpå.

Dette har hendt meg, utenom kommer jeg aldri
Mitt liv er alt som har vært, skal bli og er

Han skildrar den tynnkledde og vergelause sorga. Han skildrar verda som går vidare. Hus blir bygd, folk handlar, folk møtest, våren kjem. Og at det er fint, men det ligg noko på botnen som har sett seg fast i han og som ikkje vil forsvinne. 

Dikta i denne diktsamlinga kjem til å følge meg lenge. Falkeid gav ord til så mykje meir enn si eiga sorg. Det var ord til så mange kjensler. Han skriv i sorga. Vi balanserer like ved det store mørkret. Men her er det ikkje bare mørkt. Her er meining, her er kjærleik og her er trass.

Kunne ha fortalt alt, men svarer:
Bare bra.
Hvert på sitt vis
vet alle alt.

---
Alle sitat står i kursiv og er frå diktsamlinga, unntatt utdraget frå Sonetapet.

----

Tittel: En annen sol
Forfatter: Kolbein Falkeid
Forlag: Cappelen
År: 1989

tirsdag 29. desember 2020

Eg er ein annan

 

Endeleg kom dag tre, fire og fem i Septologien til Jon Fosse. Boka Eg er ein annan. Nummer to av tre. Den første heiter Det andre namnet og eg skreiv om den i fjor. Då var vi med i dei to første dagane opp mot jul. No er det dei tre neste dagane unnagjort. Boka Eg er ein annan er unnagjort. 
Eg sit igjen med tankar om at når dei to siste dagane kjem, så må eg lese dei alle tre i lag. Det er noko suggererande over bøkene. Dei gjentar det same samstundes som det er endringar. Vi blir kjent med Asle som barn, ungdom, vaksen, gamal... Asle er to og ein . Guro er to og ein. Nokre får er bare ein. Foreldra, Åsleik, Beyer. Heile tida dei to vegane Asle kan gå /har gått. Den eine Asle går det gale for. Alkoholisert og sjuk. Den eine Guro slit òg. Den andre kjenner vi bare som Systera førebels. 

Asle har mange trekk som liknar på forfattaren. Kanskje dette er ei form for sjølvbiografi?

Fosse skriv utan punktum, men med mange komma. Han hoppar i tid midt i ei forteljing. Det kan høyrast rotete, men ein kjem fort inn i det. Det er som puls og hjarterytme. Du er i rytmen. Samstundes som du les sakte for å la orda synke. Kva stod det her? Forstod eg det?

...Gud ikkje er allmektig, han er mektig igjennom si avmakt, det er Gud der han som Jesus Kristus heng i si avmakt som gjev makt, som gjev allmakt, for æva, ja Gud, er avmakt og ikkje makt, tenkjer eg, i alle fall tenkjer Ales det slik, tenkjer eg og tenkjer at kanskje er det berre tome tankar, men eg tenkjer det no slik, at det er avmakta som gjev allmakt, men kva eg tenkjer og ikkje tenkjer det har lite og inkje å seia, tenkjer eg...

I Brenner intervjuet i NRK (sjå lenke lenger nede) seier Fosse at han ikkje kan seie stort om Gud. Ateistane veit så mykje om Gud, så mykje at dei kan seie at dei ikkje trur på han. Men Fosse kjenner at han ikkje kan seie så mykje om Gud og om han trur på han. Det spørs vel heller om Gud trur på han. Men Asle i boka, han er innom Gud og tru, stadig vekk. Det krev noko av meg som lesar. Å leite bak orda. Forstå.

.. Gud løyner seg heile tida, ja det er som om han syner seg med å løyna seg, i livet, i tinga, i det som er, ja sjølvsagt også i eit målarstykke, og kanskje er det slik at di meir Gud løyner seg di meir syner han seg, og omvendt, ja di meir han syner seg, eller vert synt fram, vert påstått å vere slik eller slik, di meir løyner han seg, tenkjer eg, ja at Gud openberrar seg igjennom å løyne seg, og det er i den løyndomen Gud er, i Guds løyndom, at eg kam gløyma og gøyma meg sjølv, og berre der, tenkjer eg, og dette er ikkje til å skjøna,....

På slutten lovar Asle å bli med Systera til Åsleik og feire jul. Det fører samstundes til angst. Han reiser seg frå middagsbordet heime hjå Åsleik og dreg heim. Og der sluttar vi.

Kvar kveld sluttar med Ave Maria og meditativ bøn. Inn og utpust. Eg tar meg i å bli med på pusten. Litteraturen er som eit musikkstykke. Vi har eit hovudtema, det dukkar opp undertema, hovudtemaet kjem tilbake, så eit nytt undertema... osb.... Det bølgjer att og fram.

Og no må eg vente til hausten 2021..  Eg trur at Jon Fosse vil stå igjen som den største norske forfattaren mi vår tid. Dette er STOR litteratur!

Hans Olav Brenner og NRK med eit godt program om Jon Fosse (2019) 

NRK Bokprogrammet: Grottebuaren (med Siss Vik) (2013)

søndag 11. oktober 2020

Stjerneteikn, pentagram, seriemordarar og private problem.

 

Sist eg bestilte ei bok på Kindle for å få ho den dagen ho blei utgitt, var i 2018. Det var bok nummer fire om privatdetektivane Cormaran Strike og Robin Ellacott - Lethal White (Hvit død)- 15.september 2020 kom altså den 5.boka om Strike og Robin. Eg og kindlen min var klar.

Det viste seg å vere nærmare 1000 sider på til tider ganske så frodig engelsk. Ei utfordring. Det er nok detaljar i historia eg går glipp av, men eg får med meg nok til spenning og glede.

Etter fire bøker med Robin og Strike gleda eg meg veldig til å treffe dei igjen. Ville dei greie å finne ut av det med kvarandre? Strike har eksen sin som kan kunsten å dukke opp. Robin skal gjennom ei skilsmisse der eksen vil hemne seg. Strike er ikkje akkurat den som fortel kva han tenkjer på og Robin vil ikkje trenge seg på. 

Denne gongen skal dei løyse ei forsvinning som er 40 år gamal. Margot Bamborough var ein ung lege i St John. Ei dag går ho ut av legekontoret for å møte ei veninne på ein pub. Ho møter aldri opp og ingen har sett henne sidan. På den tida var det ein seriemordar i området. Då han blei tatt, innrømte han aldri drapet på Margot, men han nekta heller ikkje for det. Dottera var eit lite barn og faren ville aldri snakke om dette. No er dottera vaksen og vil vite. Dei fann aldri liket av mora. Kan Strike og Robin finne ut av det?

Dei får tilgang til ei notatbok den første etterforskaren brukte. Den er full av tolking av kva stjerneteikn dei ulike personane har. Her får personane namn frå astrologien. Denne etterforskaren var sjuk, men kan dei bruke informasjonen til noko? Kva var det han fann ut? Kan ein få folk til å hugse betre, kome på noko dei ikkje ville fortelje? Vi møter kvinnesynet på 1970-talet og i 2014. Robin arbeider i eit mannsmiljø. Dei er blitt fleire etterforskarar og å la seg leie av Robin er ikkje like lett for alle. Vi får bli med i fleire av dei mindre sakene firmaet arbeider med i tillegg til denne som krev heile året.

I Troubled blood kjem vi nærmare inn på oppveksten og familien til Strike. Han må reise frå firmaet for å vere saman med den dødssjuke tanta. Heimen til tante og onkel hadde vore det trygge i ei verd med ei mor som levde i hardaste laget og som heile tida var på vandring. Vi får òg nærmare innblikk i Robin sine problem med å få til eit skilsmisseoppgjer med Matthew. Og for oss som er blitt veldig glade i Robin og Strike er det jo ei spenning å følge med på dei to. Kan arbeidsfellesskapet bli noko meir? Vil eksen til Strike stadig dukke opp og øydelegge for noko som kunne blitt veldig fint? Vil Strike våge å satse på noko meir varig? Har dei det best som gode vener?

Eg storkoste meg med denne òg og gler meg til neste...

Dei fire første bøkene i serien om Strike og Robin er filmatisert av BBC og tre av dei er på HBO. Så er det bare å vente på at den 4. òg kjem snart til ein strømmekanal nær meg.



søndag 13. september 2020

På vandring, lengtande og samstundes vitande. Patti Smith.


Patti Smith segla forbi syttiårsdagen sin (30.12.2016) og inn i det nye året med konfetti opp til anklane. Men før det må ho gjennom Apens år 2016.

Det er dette året verda blir merkelegare og merkelegare. USA, fridomslandet for mange, vel ein ny president. Ikkje akkurat ein Patti Smith ønska seg. Vi andre er vel framleis litt mållause til det som skjer. Mista verda USA?

Men så var det apens år, altså namnet på året etter kinesisk astrologi. Og Patti Smith. Eg innrømmer at eg ikkje er så vandrande innan punkrock så ho var ukjend for meg. Heilt til eg for nokre år sidan såg ho på tv. Trur det var Skavlan. Eg blei fascinert. For ei kvinne! Eg fann Sanka ull og blei dregen inn i landskap mellom draum og kvardag. Seinare fekk eg M.Train i gåve fordi boka hadde fått gjevaren til å tenke på meg. Då las eg på ein ny måte og tenkte på Patti Smith på ein annan måte. Eg fann musikken. Her var det noko som gjorde meg lyttande.

Eg har lese Just Kids, ei bok eg ikkje har blogga om, men det skal eg nok gjere for den gjorde meg eigentleg mållaus over Patti Smith. Eg har lese  Om å skrive. Og så altså denne. Denne tok tid. Ho fekk meg til å stoppe opp. Måtte reflektere over eigne møte med døden. Ho prøver å snakke med Sandy som ligg der og døyr. Prøver å nå inn til han utan å vere fysisk til stades. Brått var eg på 80-talet og dødsleiet til ei god veninne som ikkje skulle bli meir enn 25. Samtalane i natta med ei eg ikkje visste om høyrte det eg snakka om. Uroa hennar då eg slapp taket i handa. Vegen mot det endelege. Og trua på nye samtalar. Noko anna. Dette trengte eg tid på før eg kunne gå vidare i boka.

Så kom alle dei andre eg har mista. Eg måtte puste.  Og så dei eg kanskje mister snart. Alt dette måtte eg arbeide med medan eg las Apens år. Patti Smith skriv slik at eg er usikker på når ho er i draumar og når ho er i det verkelege livet. Eg er faktisk usikker gjennom heile boka. 

Det er to av deg, seier ho igjen og forsvinn ut av bildet. - Éin vandrar rundt i verda , éin vandrar rundt i ein draum.

Patti Smith er stadig på vandring. Dette er ikkje ei kvinne på 70 som bur i New York og har tenkt å vere der til ho døyr. Ho er ein vandrar. Ho og polaroidkameraet. Kanskje har ho dei fleste tinga sine ein stad, men ho er jamnt på reise. Ei av reisene er til Sam Shepard. Han blir vi òg kjent med i Just Kids (og ja, det er skodespelaren, regissøren og forfattaren Sam Shepard). Ein Sam som har ALS og som kjempar dei siste kampane i livet. Han døyr i 2017. Vi blir med i kampen for livet. Og etterlivet.

- Kva er eigentleg verkeleg når det kjem til stykket? spurde Sam for ikkje lenge sidan. - Er tida verkeleg? Er desse døde hendene meir verkelege enn hendene i draumar som kan kaste ein lasso eller snu på eit ratt? Kven veit kva som er verkelg, kven kan vite?

Patti Smith er blitt ei eldre kvinne. ho ser på livet, undrar seg, møter det med både fantasi og hard verklegdom. Ho er gamal og ho er ung. Klok og undrande. 

Eg anar ikkje om denne boka er god eller dårleg. Eg veit bare at ho sendte meg ut på ei reise som var full av kjensler. Og kanskje var ho heilt slik Patti Smith ville ha ho. Eller kanskje ikkje. Eg har i alle fall besøkt mine døde og hatt ein alvorsprat med livet.