mandag 6. april 2020

Den som inte ändrar sig, blir en annan

Overskrifta er frå G. Ågren.

I mørkaste vinteren byrja eg på to bøker samstundes. To bøker eg måtte ta inn over meg sakte. Tygge innhalde og la orda synke inn i meg.

Bøkene er ulike, men på kvar sin måte svingte dei innom kvarandre og gjorde at eg likte å saktelese dei saman. Begge bøkene er slike som eg må lese med blyanten i handa.

Helge Torvund: Livsfylde Betraktningar frå ei nysgjerrig sjel.
Boka fekk eg i gåve og den har ei  filosoFISK helsing på første side. Og eg smilte tilbake til filosoFISKEN og var klar.
Dei fleste tekstane er tidlegare publisert i Klassekampen.

Eit barn er nysgjerrig, men forsvinn det nysgjerrige sinnet på veg mot vaksen alder? Korleis skal vi halde nysgjerrigheita i live?
I første kapittel siterer Torvund frå J. K. Stefánssons roman Sommerlys og så kommer natten. "... Gamle sagn forteller at mennesket ikke må se på Gud, for det blir dets bane, noe lignende gjelder nok det vi søker etter - selve det å søke etter meningen, et endelig resultat ville berøvet oss det."

Torvund bruker eigen poesi og andre sine tekstar, nye og gamle, blanda inn i betraktningane han har undervegs. Det vidar ut og gjev fleire bilete i sinnet mitt. Og det førte til at eg måtte notere ned forfattarar eg ville sjå nærmare på, dikt eg ville finne ut meir om. Altså måtte dette gå sakte. Ettertanken og det utenkte måtte med.

Her er om å skrive om det vanskelege og vonde, kjøleskapsmagnet-visdom, å forandre rama eg tenkjer i, vaken merksemd, sjelsord, tre, hud, sjølvet, hast, stilla, ro, uro, meining, tida, pust og puls.... Det er tekstar som snakkar til hjarte, til kroppen og tanken.
Den som inte ändrar sig,/ blir en annan (G. Ågren) 
Boka er no full av strekar og smånotat. Ho ligg ikkje langt unna så eg rekk henne når eg treng lese noko om att, eller til å lese og samtale med andre rundt (når denne merkelege isoleringstida er over).


Kjell Arnold Nyhus: U Alminnelig - Jon Fosse og mystikken. 
Boka er frå 2009, men eg oppdaga ho ikkje før eg las første del av Septologien til Jon Fosse no i vinter.

Jon Fosse har fortsett med dei same tema gjennom heile forfattarskapet. Han går bare djupare. Lys, mørke, hund, engel, mennesket, kunsten, stilla, undringa... alt er der framleis. Så boka treff i 2020 òg.
Kjell A. Nyhus er teolog og han får godt fram den kristne mystikken og ulike måtar å sjå Gud på. Fosse er tydeleg på at det er mykje som ikkje kan seiast, mykje det ikkje finst ord for. Gud er fjern og veldig nær. "Gud er et Ord, et usagt ord" sa Mester Eckhart. Og mester Eckhart vises det ofte til i teksten. Koblinga mellom Jon Fosse og Eckhart er tydeleg.

Nyhus får fram djupna i Fosse sine tekstar på ein fin måte. Eg finn meir enn før, og eg får lyst til både å nylese tekstar eg har lese og gler meg ekstra mykje til neste bok i Septologien. Denne boka er òg full av strekar og smånotat etter lesing. Ei bok som vil ligge klar ved sida når eg les Fosse framover.

Boka startar med eit utdrag frå Aftonlandet av Pär Lagerkvist:

Överalt, i alle himlar finner du hans spår
alle rymder är fyllda av hans hemliga tecken,
alle höjder, alla djup av hans skrift, som han bara själv kan tyda.

Og väldiga, varför lär du oss inte läsa din bok.
Varför för du inte ditt finger utefter tecknen
och lär oss stava och förstå så som barn.

Nej, det gör du inte. Nogon skolmästare er du inte.
Du låter det vara så som det är. Obegripeligt så som det är.

Det er slik vi møter menneska hjå Fosse. I møte med kvarandre, med livet og trua. Den ordlause samtalen. Lar oss finne gjenklang, ofte ordlaus gjenklang. Vi veit bare at slik er det. Men orda er der ikkje. Og det er meir enn vi greier å ta tak i.

---
Forfattar: Helge Torvund
Tittel: Livsfylde. Betraktningar frå ei nysgjerrig sjel
År: 2019
Forlag:Jæren Forlag
-
Forfattar: Kjell Arnold Nyhus
Tittel: U Alminnelig. Jon Fosse og mystikken
År: 2009
Forlag: Efrem forlag

søndag 23. februar 2020

Olive - igjen.

Kan det bli for mykje Olive i livet? Jack, Olive sin andre ektefelle, lurer litt på det, men konkluderer med at han treng ei Olive i livet. Men Olive er ei du lett både kan stikke deg på, få sår av, men òg bli synleg saman med. No er ho blitt gamal og har sitt å stri med.

I romjula 2018 kom eg tilfeldig over både forfattaren Elizabeth Strout og boka Olive Kitteridge. Mattelæraren som slit med dei sosiale kodene. Les gjerne kommentaren til den første boka: Olive Kitteridge - ein heil landsby.
Eg blei glad i Olive. Og eg blei frustrert over Olive. Ho gjorde så mykje dumt, når ho eigentleg meinte det godt. Det var så lite filter i henne, og ho var ikkje akkurat ei som prøvde å gjere folk til lags. Ho ville bare vere sann og hadde sitt syn på det meste. Eg hadde ikkje lyst å slutte med Olive då siste side dukka opp.
Forfattaren var tydlegvis ikkje ferdig med henne, ho heller. Så i slutten av 2019 kom "Olive, again".

Boka startar kort tid etter at den andre slutta. Olive er enke, men har møtt Jack. Denne mannen som syns det kan bli for mykje Olive, men som òg forstår at han treng Olive i livet. Og at ho treng Jack i sitt.
Olive er sta. Og Olive forstår ikkje kvifor folk reagerer som dei gjer når ho seier det som det er og gjer det ho meiner er rett. Med alderen kjem ettertanken òg angeren. Angeren over at ho har vore så streng med mannen, og med alle rundt seg. Olive likar ikkje det som skjer. Både anger og alderdom er vanskeleg. Kroppen byrjar å gjere som han vil og ho blir meir avhengig av andre. Ikkje lett for ei som vil greie seg sjølv og som har vanskar med småprat og ingenting. Ho prøver tappert å stoppe seg sjølv når ho oppdagar kva som er på veg ut av munnen.

Kapitla i boka er som noveller. Vi møter ulike personar i den vesle byen i Maine. Gjennom desse får vi glimt av Olive. Oppdagar folk som er glad i henne, som set pris på denne hurpa utan filter. Vi møter òg dei som gjerne skulle dukke henne litt.
And it came to him then that it should never be taken lightly, the essential loneliness of people, that the choices they made to keep themselves from that gaping darkness were choices that required respect: This was true for Jim and Helen, and for Margaret and himself, as well.
Dette var ei finfin bok om å bli gamal, om einsemd og kor mykje vi treng kvarandre. Eigentleg.
Boka kan lesast for seg, men du ta gjerne med Olive Kitteridge frå starten av. Denne store kvinna med skarpt blikk og sylskarp replikk treng du i livet.

(den er omsett til norsk)
--
Tittel: Olive, again
Forfattar: Elizabeth Strout
Språk: engelsk (amerikansk)
År: 2019
Forlag: Penguin Random House
ebok


lørdag 15. februar 2020

Januar - å lytte eller lese?

Januar var reise, jobbe, reise, jobbe.... Eg bestemte meg for å prøve Storytel sidan det blei lange flyturar, venting og kanskje problem med å sovne om kvelden etter travle dagar.

Det blei ei litt overraskande oppleving. Det starta med Tore Renberg som sjølv leste boka si VI SES I MORGEN. Renberg les godt. Eg koser meg. Flyturen går fort og eg sovnar om kvelden med smil om munnen. Men når eg no skal tenke på boka, hugsar eg lite namn, mest bare stemning og sidan eg er kjent i området dette foregår ser eg for meg både skogen, Gosen og blokkene. Eg likte boka, men er usikker på om eg kjem til å lese dei som følgjer etter.


Den neste eg skulle lytte til var Ken Follett: STORMENS TID del 1. Det er Nils Ole Oftebro som les. No sakna eg ei bok. Det var kjekt nok å høyre, men det blei så mange detaljar som eg måtte lytte meg gjennom og som eg nok hadde juksa litt med i ei bok. Eg tok meg i å tenkje på andre ting, blei opptatt av noko eg såg rundt meg. Men eg sovna fort av lesinga, både på fly og i senga. Det skal Oftebro og Follett ha. Har ein mistanke om at eg hadde likt denne veldig godt som bok eg kunne stoppe opp, tenke, lese, skumme...

Den siste av lydbøkene var Olav Vesaas som las si eiga bok om faren Tarjei Vesaas. Den likte eg! Til og med så godt at eg blei heilt fortvila over at eg ikkje kunne sette strek i margen eller notere ned gode sita. Det endte opp med at eg kjøpte boka. Altså kjem eg til å lese den ein gong til og skrive om den.

Utover desse har eg lytta til ein Storytelpodkast om Edvard Hoem og ein om Jon Fosse. Begge heilt ok.

Konklusjonen er nok at eg ikkje er heilt klar for lyttebøker akkurat no. Utvalet mangla dei bøkene eg hadde lyst på. Men smaken min er kanskje litt sær så det kan hende det seier lite om Storytel. I tillegg liker eg nok å ha teksten i handa.




søndag 19. januar 2020

Alle har eit forhold til jula - julefortellingar

Då eg hadde kjøpt meg kindle måtte eg teste ut korleis eg skulle bestille bøker på norsk. Ei av dei på tilbod var "Julefortellinger". Eg var ikkje så opptatt av å lese boka, bare å laste den ned.

Jula 2019 tok eg meg tid til å lese tekstane. Det var ei blanda oppleving. Hjå nokre er koblinga til jul kanskje litt tynn. Boka startar med Harstad si einsame historie frå Jæren. Stille, ekte og trist. Men det er er håp.
Rottehistoria til Anne B. Ragde er lun med lang hale og mykje einsemd.
Flatland tar tak i jula og saknet etter den som er borte. Brown skildrar òg einsemd og møte mellom menneska.
Mellom linene i Hagerup sin varme juletekst ligg det noko sårt. Jansson si herlege Mummihistorie er til å fryde seg over kvar jul.
Bjørnstad fortel om det å vere glad i nokon utan at det blir noko av det.
Tolstoj sin skomakar er ein klassikar som held seg gjennom tida.
Lindell gjev oss litt førjulskrim.
Undset sin historie var både trist og vakker. Om barn og forståing.
Prøysen toler òg tida. Ein tekst om livet og den som stiller opp.
Egeland og trua på jula.
Piken med svovelstikkene fekk avslutte forteljingane. Den er aldri feil.

Oppsummert: Dei gamle er eldst, men det er nokre yngre som òg kjem til å bli tatt fram igje.

  1. Johan Harstad: Myk pakke. Ei forteljing om einsemd. Vâr og sterk.
  2. Anne B. Ragde: Og de skotter. Om einsemd. Rotter kan òg vere selskap
    • Helga Flatland: Den første jula. Om sakn. Å mangle ein i jula. Fin historie
    • Larry Brown: God jul, Scotty. Gamal, men like fin.
    • Merethe Lindstrøm: Snekkeren
    • Klaus Hagerup: Nå har vi det hyggelig
    • Tove Jansson: Grantreet
    • Ketil Bjørnstad: En julefortelling
    • Tom Kristensen:Nissen finnes
    • Christian Valeur: Ventepølse på julekvelden
    • L. Tolstoj: Den fremmede gjesten
    • Unni Lindell: Hjemmelaget vin til jul
    • Sigrid Undset: Høste juletre
    • Alf Prøysen: Matja Madonna
    • Tom Egeland: En kveld i desember
    • H.C. Andersen: Den lille piken med svovelstikkene

    ---
    Tittel: Julefortellinger
    Forfattar: diverse
    Forlag: Aschehoug
    År: 2013
    Ebok

    lørdag 4. januar 2020

    Det andre namnet - ei sakte lesing av Jon Fosse

    Kva gjer ein når har lyst til å lese ei bok ein reknar med kan bli ei utfordring? Jo, ein spør på facebook om andre vil lese saman med seg. Det viste det seg at fleire ville lese "Det andre namner" av Jon Fosse. Dette er dei to første bøkene i septologien Jon Fosse har planlagt.
    Vi starta 1. november og var stort sett ferdig då desember var omme. Vi las ca 50 sider i veka. Det er ikkje avsnitt og kapittel i boka så sidene blei tilfeldige. Teksten driv seg heile tida framover utan punktum, men med mange komma. Store bokatavar dukka det bare opp ved namn, Mannen, Systera, Kvinna, Gud, Asle, Guro, Ales osb.

    I starten tenkte eg at eg trengte ei namnekart for kor høyrte dei heime desse folka med dei same namna? Men etter kvart forstod eg og det gjorde ingenting om dei heitte det same. kanskje det var dei same folka? Kanskje ikkje?

    Vi møter målarkunstnaren Asle som bur i Dylgja. Han er vi inne i hovudet til. Her er tankar og draumar både bakover og framover i tid. Så høyrer vi mykje om ein annan Asle. Han er òg kunstmålar, men alkoholisert. Han bur i Bjørgvin. Åsleik, naboen, er stadig tilstades i fortellinga. Desse folka òg fleire med tvinnar seg inn i historia. Den unge forelskinga, den utfordrande kvinna, snøen, hunden, sterke barndomsminne.
    Lesinga blei som pulsslag. Eg blei meldt ut av travelheita medan eg las. Skulle eg vandre saman med Asle måtte eg vere tilstades i tankespranga hans.

    Handlinga i boka er lagt til førjulstid. Asle er enkemann og saknar kona Ales. Han gjer seg klar til kunstutstillinga han skal ha i Bjørgvin rett før jul.
    Han grublar mykje over einsemd, tru og tvil. I kunsten er han dregen mot det mørke. At vi skal sjå stripa av lys i mørkret. Tankane mine går til Jan Groth sitt sceneteppe på Det norske teatret. Heilt svart, med ein tynn gullfarga strek. Det lyser i sitt mørke. Asle kallar biletet han held på med for Andreaskross. Ei av medlesarane las om andreaskross i ei bok om Koftearven av Annemor Sundbø. Spennande.
    Å tegne et krossmerke regnes som vern mot det onde og var vanlig i gammel folketro (koftearven av Annemor Sundbø) I Norge kunne det forekomme at man slo et kors i lufte, skrittet opp et kors...eller malte kryss og kors med kritt eller tjære på dører eller vegger. Dette var ei tid hvor forsikringsselskaper ikke eksisterte..Når vi idag sier vi tilgir, og setter en strek over noe, ble det i fortida tegnet et kryss i lufta. .. Runetegnet X betyr gave eller den givende. X-en kalles også Andreaskorset. Apostelen ville prøve å oppnå salighet og slippe å bli korsfestet på samme måte som Jesus, sin høye herre og Guds sønn. Derfor kalles også Andreaskorset for ydmykhetens kors"
    Det er mange tankar mellom kvar replikk i boka, så då er det heilt naturleg at spørsmålet frå Åsleik om Asle vil feire jul med han og Systera, fører til ei nydeleg julefortelling i tankane til Asle før han svarar.

    Asle grublar mykje på kva tru er, Finst Gud? Var Gud til før mennesket skapte han? Viss Gud er nokon stad så er han i mørkret. Asle snakkar om at Gud ikkje finst, men han er (2.mos. 2,14). Gud er inni han. Han er òg opptatt av havet som ein stad der Gud er. Skildringane av korleis han bruker pusten når han bed, er reine meditasjonen.

    Ved at vi las såpass sakte og fekk kommentert undervegs, opna teksten seg for andre tolkingar enn dei eg såg første gongen. Det var ein kjekk måte å lese på. Eg gjer det med glede når neste bok kjem ut òg. Det vil seie omtrent på same tid i 2020. Så vil du bli med, dukkar det nok opp ei facebookgruppe med namnet " Vi les: Eg er ein annan"

    Som Asle seier på s.469:
    ... den diktinga eg likar å lesa, det er ikkje det den beintfram seier om det eller det som er viktig, men det er noko anna, noko som talar taust i og attom setningane,...
    ----
    Tittel: Det andre namnet. Septologien I-II
    Forfattar: Jon Fosse
    År: 2019
    Forlag: Samlaget
    Sidetal: 514
    --
    Eg er ein annan. Septologien III-V er forventa i oktober 2020
    Eit nytt namn. Septologien VI-VII er forventa i september 2021