onsdag 12. juni 2019

Einsemd på japansk.

"Jeg går rundt og prater inni meg hele tida, skjønner du," sa han. Først tenker jeg A og så B, og da blir det så klart C, men så kommer jeg plutselig på D, og da føles det bare naturlig å begynne med "men asså".
Endeleg tilbake i Japan.

Hiromi Kawakami har eg lese ei bok av før. Dette skreiv eg på facebook i gruppa Eseløret i 2015 om "Merkelig vær i Tokyo":
Eg las i Aftenbladet om ei bok eg kjente eg måtte lese. Japanske forfattarar (dei få eg har lese) skriv så annleis enn vestlege. Fascinerande.Og MERKELEG VÆR I TOKYO. av Hiromi Kawakami svikta ikkjeDette er ei sakte historie om einsemd og om kjærleik.Eg blei glad i frøken Tsukiko og Sensei og skulle ønskt at historia var på fleire sider.

I år kom det ei ny bok av Hiromi Kawakami på norsk. Tema er det same. Einsemd.
I "Herr Nakanos forretning for avlagte gjenstander" finn vi eigaren Nakano. Han er dyktig til å prute, har dametekke og har både kone og elskerinne å halde orden på. Så er det søstera, frøken Masayo. Ho er kunstnar og er mykje i butikken. Hovudpersonen er Hitomi. Ho kom til butikken for å søke ein jobb der ho ikkje trengte jobbe seg i hel, men tente nok til å ha det greit. Siste mann i butikken er Takeo. Ein stille fyr som hjelper Nakano når han skal hente gjenstandar rundt i kring. Alt blir sett gjennom Hitomi sine auge.

Ein forretning for avlagte gjenstandar. Gjenstandar som folk kanskje har vore glad i og som har ei historie som ingen i dag kjenner. Dei står der. Litt slik er folka. Dei er på utsida av det effektive Japan. Eit samfunn der alle skal jobbe mykje, vere effektive og satse på karriere. Her jobbar dei akkurat passe og jaktar lite på rikdom og status. Effektiviteten kan ein òg diskutere. Det dei samtalar om er livet. Dei deler stadig eit måltid. Det er då dei snakkar. Maten og ordet. Samtalane er ofte bare halvferdige og til undring for unge Hitomi. Ho tar seg i at den klønete Takeo opptar tankane altfor mykje. Ho er klønete, men han er verre og i tillegg redd. Kan ein stole på andre menneske? Bør ein ikkje bare rømme frå slike kjensler? Og vil dei fikse kjærleiken, eller vil dei bare bli skuffa?

Kommunikasjonen mellom folka i boka er direkte og samstundes gåtefull og halvferdig. Det er nært og på avstand på same tid. Kven er vi innerst inne? Søkjer vi ikkje alle nokon som ser akkurat oss? Er vi ikkje alle ein og ein? Sjølv om vi lever tett saman med eit anna menneske?
Jeg hatet mobiltelefoner. Hvem i all verden kunne ha tenkt ut en så håpløst upraktisk oppfinnelse? Hele konseptet - en telefon som alle kunneregne med å nå deg på, uansett hvor du var og hva du gjorde - var jo en direkte trussel mot ethvert kjærlighetsforhold, velfungerende eller ikke.
 Dei unge kvinnene i Kawakami sine bøker svever på framsida. Både i den første og i denne. Eg liker det.

Eg held fast på det eg skreiv etter den første boka. Kawakami er  fascinerande. Eg tar meg i å bli overraska over kor direkte personane er. Har tenkt meg japanarar om meir innestengte. Eller er det kanskje eg som er det? Her er det ikkje side på side med ordgyteri, men akkurat passe for å få tankane i sving.
Den asiatiske delen av litteraturkroppen min sukkar i lykke. Det er så godt å vere i dette landskapet av få ord, uforståelege hendingar og mykje meining.

Ta deg ein tur til Herr Nakanos forretning for avlagte gjenstandar! Trur ikkje du vil angre.

--
Tittel: Herr Nakanos forretning for avlagte gjenstander
Forfattar: Hiromi Kawakami
Utgitt: 2019
Land: japan
Omsett av: Magne Tørring
Sider: 250
Mi bok var ebok

torsdag 30. mai 2019

Glad i vin, mat, Frankrike, spenning og romantikk? Sjekk ut Enzofilene


Etter våte, nifse og frydefulle stunder på Hebridane saman med Fin Macleod, drog eg til Frankrike. Eg blei fort fascinert av Enzo Macleoad. Forfattaren av begge seriane er Peter May.

Enzo er tidleg i femtiåra. Han er halvt skotsk og halvt italiensk. Skilt i Skotland og enkemann i Frankrike. Har ei dotter frå første ekteskap og han har vore aleinefar for dotter nr 2.
Enzo er ein mann å bli glad i. Han er einsam, skarp, vinelskar, kokk, sjarmør... Er det rart han lurer seg inn i hjarta mitt saman med hestehalen, Waarderburg syndrom og whiskyen.

Førebels er det bare bok nr 1 i Enzofilene som er på norsk. Eg har skrive om Ualminneleg mennesker tidlegare. Trykk på tittelen og du kjem til bloggartikkelen.

Enzo bur i Cahor i sørvest Frankrike. Han inngår eit veddemål med nokre vener om at moderne teknologi kan løyse krimgåter som ein ikkje greidde å løyse før. Veddemålet går ut på å løyse dei kalde sakene (Cold cases) som journalisten Roger Raffin har gitt ut ei bok om.

I bok nr 1 er vi i Paris og i katakombene under byen. Eg trengte tid for å riste av meg Hebridane og kome under huden på Enzo. Det var ikkje så mykje fart i Ualminnelege mennesker som dei bøkene eg hadde lese før, men eit eller anna skjedde. Eg blei glad i denne langhåra skotskitalienaren og ville ha meir av han, døtrene og dei andre vi treff undervegs.

I bok nr 2 etterforskar han drapet på ein verdskjent vinmeldar. Vi blir kjent med vinområdet Gaillac. Her er det bare å nyte vinsmakinga og prøve å løyse gåta. Vi byrjar å ane at det finst folk som ikkje ønsker at Enzo skal drive med å opne desse kalde sakene. Eg har blogga om boka her.

Dei tre neste bøken om Enzo bloggar eg om samla.


Bok nr 3: Blacklight Blue

Begynte vi å kjenne at det er nokre som ikkje likar det Enzo driv med i forrige bok, så kjem det skremmande nære i denne boka. Dottera Kirsty slepp unna eit attentat mot seg. Politiet meiner Enzo står bak eit drap på ei kvinne og etterforskinga peikar mot han. Samstundes har Enzo begynt på sak nr 3: drapet på ein ung prostituert homofil. Kva er det med denne saka som får det til å bli så utrygt rundt Enzo? Han må no både tenke på å beskytte familien og å løyse krimgåta. Den fører han bakover i tid. Til ei kvinne som stel eit barn og til historia rundt dei som har mista eit barn og ein bror. Her er det altså to spenningshistoriar. Både den rundt Enzo og den gamle drapssaka. Enzo ser til tider spøkelse på høglys dag og er blind der spøkelsene er. No er familien til Enzo ikkje bare bakgrunnsfigurar, men aktive deltakarar i romanen.




Bok nr 4: Freeze Frame


No skal vi til ei øy vest i havet. Her bur det både engelskmenn og franskmenn. Det er eit lite samfunn med eit gamalt drap som ikkje er oppklart. I den siste telefonsamtalen til svigerdottera er det tydeleg at den gamle er redd, og han manar henne til å la alt stå slik han forlet kontoret. Sonen vil forstå. Det er bare det at sonen døyr i ei flyulukke omtrent samstundes...

Øysamfunnet har eit blanda syn på at det skal rotast i gamle saker. Det kan gjere at turistane ikkje kjem. Det blir uro mellom folk. For kven i dette samfunnet ber på ei mørk historie? Kven ville drepe ein fredeleg engelsk pensjonist?
Vi må bakover i historia. Enzo blir utsett både for vold, kvinnelist og overraskingar i nære forhold. Og vi sit igjen med den evige sanninga: mennesket er så mykje meir enn det du ser.


Bok nr 5 Blow Back


Når den kjente franske restauranteigarenog innehavaren av alle Michelinstjernene ein kan få, inviterer pressa for han har noko spennande å kome med, blir han funnen død. Etterforskarane kjem fram til at han er skoten av ein utanforståande. Saka forblir uløyst og restauranten fortset som før med enka og bror til den avdøde som eigarar. Kven drepte han? Kvifor? Det er snakk om spelegalskap, sjølvmord, redsle for å miste ei stjerne. Men ingen veit ka han hadde tenkt å fortelje pressa.

No nærmar det seg vinter og stenging av restauranten for vinteren. Den held trass alt til i fjella. Enzo har det travelt. Med seg på laget får han ei politikvinne som var den første til å kome til drapsstaden den gongen.

Det er spenning, kjensle av å bli forfulgt, ekstremt dyre vinar, god mat og sjølvsagt skotsk whisky. At folka på restauranten veit meir enn dei vil snakke om, er sikkert. Men korleis få dei til å prate? Her er sjalusi, kjærleik, pengar og draumar godt blanda. Og Enzo? Han får seg fleire slag på privaten. Verda er ikkje slik han har trudd og ønskt. Det raknar.

Bok nr 6. Cast Iron

Siste bok og Enzo har to drap igjen. Boka startar med drapet på ei ung jente ute på landsbygda. Saka verkar grei nok. Det er ein mistenkt for drapet. Han sit alt inne for tre andre drap og kjente jenta. Enzo reknar òg med at det er den mistenkte og at han har greidd å kjøpe seg eit alibi.
Saka verkar ganske grei, men no stramar grepet seg rundt Enzo. Han kjem for nære saker som det finst menneske som ikkje ønskjer at skal gravast i. I denne boka er det ikkje bare forsøk på å løyse kalde krimgåter, men no er det på liv og død for Enzo sjølv. Han har kome for nære ilden....
Og han har i tillegg igjen drapet på kona til forfattaren av boka om dei uløyste drapssakene, Roger Raffin.

Spennande er det, til siste side.

Eg er litt lei meg for at det ikkje er fleire bøker med mannen med tofarga augo, skotsk whisky og fransk matglede. I starten tykte eg kvinnene blei for enkle, men det trekker eg tilbake etter som bøkene utviklar seg. Dei har fleire sider.

Serien går heilt fint å lese på engelsk. Også for ei med passe engelskkunnskaper. På Kindle er jo ordboka til hjelp. Sjølvsagt har eg gått glipp av nokre detaljar, men eg har fryda meg med dei eg fekk med meg.

Alle bøkene er kjøpt på Amazon for å lastast ned på Kindle (ebøker)


Gåten Jesus

Dette er ei bok som kom til meg i ein samtale om mykje og mangt. Vi hadde snakka om tru, om trange rom, om å lytte, om å vere open og undrande. Det er så mykje mellom himmel og jord. Har du lese Notto Thelle si bok? Les. Eg veit når dette kloke mennesket meiner alvor. Boka hamna øvst på lista.
Eg sleit litt med å få tak i boka, men Ark har eit godt tilbod. På nettet fann eg at dei hadde ei bok igjen i Østfoldhallane. Etter nokre dagar var ho ikkje lenger der, men her vest i verda.

Eg har nokre gonger lytta til Notto Thelle og han har fått meg til å undre meg over alt eg ikkje veit om austlege religionar. Og til å lytte på røysta. Det er noko stille, lyttande og undrande over han. Samstundes som ein kjenner at han har halde på sin første kjærleik, Jesus.

Etter bøker om vandringar i grenselandet mellom aust og vest, kom altså boka om hovudpersonen i kristendommen i 2009. No ti år etter var det kanskje på tide at eg oppdaga boka.

Framsida. Eg startar med den. Det er eit fumie. Eit tråkkebilete av den krossfesta. Eit tråkkebilete blei brukt til å avsløre skjulte kristne under førfølgingstida i Japan. Menneske dei trudde prøvde å halde det skjult at dei var kristne, blei utfordra til å trø på bilete av Jesus eller Maria. Å trø på det heilagste for å redde seg sjølv. Dei bileta som finst igjen, viser Jesus og Maria utan andlet. Det er tråkka ned. Etter å ha lese kapitlet "Forræderens hjerte" om det er noko tilgjeving for Judas og om den japanske forfattaren Endo som skriv om smerta i sviket, blei eg sitjande og sjå på framsida lenge Tenkte på dei som trør - for å overleve. På smerta å leve med at du har svikta.

Eg har gått att og fram i boka. Gamle bilete har fått nye ord og nytt innhald. Ofte har eg nikka. Her står det eg ikkje har funne ord på, men som eg er einig i. Andre gonger har eg undra meg over vinklingar. Ka skreiv eigentleg evangelistane og Paulus? Kva var det med Jesus og kvinnene? Jesus og dei fattige? Og kvifor tviheld så mange på eit syn Jesus var forbi? Det var dei fattige som hadde namn, vi rike var namnlause. Kvinnene var dei som fekk i oppdrag å fortelje at Jesus hadde stått opp igjen. I dag er det framleis folk som må ha menn til å fortelje slikt før dei trur at det er Guds ord.

Vi blir kjent med utfordraren Jesus. Ikkje den søte i julekrubba. Men han som utfordrar måten vår å tenke på, rikdommen vår, likeverdet, krossfestinga, oppstoda.
Thelle brukar kunnskapen sin frå austleg religion, kunnskapen frå litteratur og musikk når han forklarar og utdjupar.

Ei bok eg har notert i, tenkt på og ikkje er ferdig med. Sjølv om eg har lese siste sida.

onsdag 1. mai 2019

Storinkvisitoren - kva skal mennesket med fridom?

I lesegruppa les vi Brødrene Karamasov av Fjodor M. Dostojevskij for tida. Denne veka har vi lese Ivan sitt poem. "Legenden om Storinkvisitoren" (lenka er til Nasjonalbiblioteket. Brødrene Karamasov er omsett av Olaf Broch. Legenden startar på s 271). Tenkte det var greit med ei lenke i tilfelle de ikkje hadde boka i heimen. Den nyaste utgåva er omsett av Geir Kjetsaa. Men den er ikkje klar for fri nedlasting frå Nasjonalbiblioteket enno. For dei som leitar fram i bokhylla. Teksten er kapittel 5 i fjerde del.

For å oppsummere det eg har lese både i Brødrene Karamasov, i andre bøker og sortere litt eigne tankar, skriv eg ned det som surrar rundt akkurat no. Og 1.mai er kanskje ikkje den dummaste dagen å skrive om det frie mennesket på?

To av brødrene Karamasov, Ivan og Aljosja, samtalar om Gud, om å akseptere han for så å avvise han. Om det vonde i verda. Kor er Gud i alt dette? Ivan ser på seg som ateist. Aljosja er munk.
Så fortel Ivan legenden om storinkvisitoren.

Det heile skjer i Sevilla på 1500-talet under inkvisisjonen sine blodige herjingar. Dit kjem Kristus. Han går rundt og helsar på folk. Dei kjenner han igjen og jublar. Ein blir helbreda og ei lita død jente står opp.
Då dukkar Storinkvisitoren opp, ein nittiårig olding som er den mektigaste kardinalen i romarriket. Han får Kristus fengsla og ingen vågar å protestere. Om natta besøker Storinkvisitoren fangen. Han truar med å brenne Kristus på bålet. Ved å kome tilbake er Kristus til hinder for den katolske kyrkja sitt arbeid på jorda.

Storinkvisitoren held ein tordentale der han tar utgangspunkt i freistingane Jesus blei utsett for i øydemarka (Evangeliet etter Matteus, kapittel 4). Jesus hadde då fasta i førti dagar og førti netter og var svolten.
Den første freistinga var sjølvsagt om mat. Gjer desse steinane om til brød. Storinkvisitoren meinte at om han hadde gjort det Satan bad om så hadde menneska følgt han, lydig og takknemleg.
 Og ka var poenget med ikkje å kaste seg ned frå templet og la folket sjå at englane bar Han på hendene? Jesus takkar til og med nei til å få jordisk makt. Mennesket skulle altså tene Kristus av fri vilje og ikkje som slavar av ytre autoritet. Underet, miraklet og autoriteten. Alt dette måtte den katolske kyrkja gje folket tilbake.

No må altså kyrkja rette opp den elendige menneskekunnskapen Jesus hadde. For å ta vare på menneske har Storinkvisitoren akseptert djevelen sine freistingar. Menneska er svake og usle. Dei vil heller ha brød og sirkus enn fridom. Dei vil ha mat. Folket vil heller vere slavar, bare dei er mette. Men sjølvsagt lever ikkje mennesket bare av brød, det må få ei førestilling om noko meir. Ved å gje folket brød, lage reglar for livet deira og gje dei eit mysterium, har kyrkja gjort menneska lykkelege. Kyrkja har forbetra Kristi gjerning og blitt den autoriteten mennesket treng og som Kristus burde gitt dei.
Ti først nå (det vil si, han taler naturligvis om inkvisisjonen) er det for første gang mulig å tenke på menneskenes lykke. Mennesket var anlagt som opprører; men kan vel opprørere være lykkelige? Du er advart, sier han til Ham, Du manglet ikke advarsler og anvisninger, men du hørte ikke på advarslene, Du avviste den eneste vei til å gjøre menneskene lykkelige; men heldigvis, ved Din bortgang overga Du saken til oss. Du har gitt oss Ditt løfte, Du har bekreftet med Ditt ord, Du har gitt oss rett til å binde og løse, og selvfølgelig kan Du ikke tenke på nå å ta denne rett fra oss. Hvorfor komme Du så og forstyrrer oss?

Ved å avvise freistingane frå Satan gav Kristus menneska fridom i staden for lykke. Og ka skal mennesket med fridom? Mennesket vil vere mette og lykkelege. Ikkje frie til å velje det onde eller det gode.

Geir Kjetsaa skriv at "Aldri har vel frihetens problem blitt reist med slik styrke som i "Legenden om Storinkvisitoren". (--) "Den ateistiske sosialisme har alltid bebreidet kristendommen for at den ikke har gjort menneskene lykkelige, for at den ikke har gitt dem fred og mat," skriver Nikolaj Berdjajev. " Men når kristendommen ikke har gjort menneskene lykkelige, ikke har gitt dem fred eller mat, er det fordi den ikke har ønsket å øve vold mot menneskeåndens frihet, fordi den henvender seg til menneskets frihet og derfra venter oppfyllelse av Kristi ord. Det er ikke kristendommen som er skyld i at menneskeheten ikke har villet oppfylle dette ord og har sviktet det: Skylden ligger hos mennesket, ikke hos gudmennesket"" (G. Kjetsaa: Fjodor Dostojevskij - et dikterliv, s. 346f)

Det er òg dei som meiner at Storinkvisitoren er Dostojevskij eiga endelege meining om Jesus. Ved å kysse Storinkvisitoren samtykkar Kristus. Mellom anna har forfattaren D.H.Lawrence hevda det.

Legenden (poemet) har gitt meg mange tankar om den frie vilje, kristendomen og andre religionar. Den makt som systema har. Opp gjennom tida makt til å meine ka som er rett tolking, rett lære, rett levemåte, rett... Så likt mellom dei religionane når makta rår. Dostojevskij ville kanskje sagt at det er stor forskjell mellom den katolske kyrkja og den ortodokse, i alle fall den gongen.

Er det andre religionar som legg vekt på mennesket rett til å velje? På den enorme fridom det faktisk gjev menneske?

Kor ofte har ikkje folk bøygd seg for autoritetar som tar fridom frå dei, men som lovar dei orden og mat? Nazismen, kommunismen og andre -ismer.
Kor er vi i dag? Kor mykje fridomskrenking aksepterer vi for ei "god" sak? Kor langt lar vi dei med makt gå for å gjere oss trygge? Er det nok å feite oss opp og gje oss litt sirkus i tillegg? Treng vi eigentleg ein himmel over liva våre?

Legenden om storinkvisitoren blir eg ikkje ferdig med. Den har nye lag og tankar kvar gong.




lørdag 20. april 2019

Detektivbestefar i pelsdrama.

Eg er midt i eit par andre leseprosjekt, men dei måtte setjast på pause for i postkassa låg Svein F. Hestvaag si ferskaste bok om detektivbestefaren Rudolf Odden.
Fem år sidan forrige bok om Hestvaags alter ego. Ka har han rota seg opp i denne gongen?

Vi hamnar fort inn i dyrevern- og miljødebatten. Her står grupper mot kvarandre. Pelsbønder og miljøaktivistar. Kven skal politikarane støtte?
Ein politikar blir slått ned, ein annan påkjørt. Ordføraren skal gifte seg med ein oljeriking. Mink er på rømmen. Og alt ser ut til å bli oppklart lenge før boka er halvvegs avgarde. 
Men så får historia ei ny dreiing. Det var ikkje så enkelt likevel. Det ligg noko anna bak. Odden vil vidare og det blir farlegare. Som alltid hamnar Odden borti ei kvinne som han lar seg sjarmere av. Denne gongen er det avisredaktøren i lokalavisa. Saman med henne og bandkompisen prøver han å finne svar på spørsmåla som dukkar opp undervegs. Barnebarna, Selma og Salve, dukkar stadig opp og har sitt sideblikk på krimgåtene. Når eg trur eg har svaret, kjem det ei ny overrasking.

Den sjuande boka om Rudolf Odden fekk meg til å le, prøve å løyse krimgåtene før Odden, kjenne igjen personar og storkose meg over jærsk påskekrim.
Dette er krim med humor og ordspel. Har du ikkje lese dei andre seks bøkene om Odden, så har du både latter og gode lesestunder til gode, Ispedd både blod, forelsking og spenning.

Boka manglar nokre bokstavar innimellom. Ikkje verre enn dei fleste andre moderne bøker, men når forfattaren er den språkmedvitne Svein F Hestvaag, koste eg meg litt ekstra over det. To gjekk "hånd i hån", "Ellers ville ha aldri bli avslørt.". Og litt skrivefeil: "Hjertet mitt har alltid banken for hjemkommunen Flinten..".
Bokstavmangelen auka på mot slutten av boka, så kanskje forfattaren hadde fått det litt travelt?

--
Tittel: Død pels
Forfattar: Svein F. Hestvaag.
Utgitt: 2019
Språk: norsk
Forlag: Kolofon