Gå til hovedinnhold

Dei vaksnes løgnaktige liv

 "To år før han drog heimanfrå, sa far min til mor mi at eg er veldig stygg." Den første setninga i boka, Dei vaksnes løgnaktige liv, får oss midt i handlinga. Setninga, som ikkje var heilt slik som Giovanna hugsa den, fører henne ut av barndomsidyllen og inn i tenåra og reisa nedover og innover i vaksenverda. Far har gjort ei klassereise frå arbeidarmiljøet i ein bydel, tatt utdanning og fått seg ein bustad høgare oppe i Napoli. Han har lite kontakt med familien sin. Giovanna dreg dit. I Napolikvartetten lar forfattaren hovudpersonen gå frå arbeidarbydelen til middelklassen, no vandrar vi den andre vegen. Ferrante må grave vidare. Finne ut meir om det å vekse opp, om å gjere si eiga reise.

Giovanna skal møte løgna til dei vaksne, sjølv lyge så det renn av seg. Gøyme bort kroppen, bruke kroppen. Utfordre eigne tankar, gå i kjellaren av eigne tankar. Vere den vrange veninna, den vrange dottera. Vere den søte jenta, den beundrande jenta. Den kloke jenta. Tenåringen leitar etter identitet. Kven er eg - eigentleg? Kva vil eg med livet mitt. Tante Vittoria, far si syster, vil forme henne. Mor og far vil forme henne. Vener vil forme henne. Alle veit best. 
Du overdriv kanskje litt, far din sa ikkje bokstaveleg talt: Giovanna er stygg. Det er sant, det var ikkje vanleg at far min brukte så brutale ord. Men eg var i ein veldig skjør fase av livet. Menstruasjonen hadde eg hatt i nesten eit år, brysta var altfor synlege, og eg skamma meg over dei, eg var redd for at eg lukta, eg vaska meg konstant, eg var slapp når eg la meg til å sove, og slapp når eg vakna.

 Ferrante gir oss eit familiedrama om oppvekst, identitet og klasse. Når snakkar dei vaksne sant? Når spelar dei for å få det slik dei vil? Kva kjensler er ekte? Og desse ekle gutane? Og kroppen som ikkje er til å stole på. Å bli sett på den nifse måten. Dragningen mot dei som har kome seg ut frå Napoli. Dei intellektuelle. Og dragning den andre vegen. 

Det er noko med oppvekstromanane til Elena Ferrante. Dei treff meg i magen. "Dei vaksnes løgnaktige liv"  fortset gravinga i identitet, klasse, oppvekst. Ferrante bruker lite adjektiv. Språket er inn til beinet. Det er nesten utruleg kor mykje kjensler som kan boble fram i tekstane med eit slikt språk. 

Og så var det armbåndet, då.....

Det er ein fryd å lese omsetjinga til Kristin Sørsdal. Bare så det er sagt. Igjen.

---

Tittel: Dei vaksnes løgnaktige liv
Forfattar: Elena Ferrante
Omsett frå italiensk av: Kristin Sørsdal
År: 2020
Forlag: Samlaget

Kommentarer

  1. Hmm.. Jeg elsker Falkeid og Fosse, som deg. Ferrante derimot, får jeg ikke til, selv om jeg ser hva du skriver. Det er noe med familiedrama som får det til å skurre i panneluggen. Det og oppvekstromaner takler jeg ikke sånn midtveis i livet, kjenner jeg. Rare greier, men noterer meg at kanskje jeg liker dem om 10 års tid? Hvem vet :-)

    SvarSlett
    Svar
    1. Vi satsar på at ti år til gjer susen!

      Slett

Legg inn en kommentar

Populære innlegg fra denne bloggen

En annen sol - sterke dikt om sorg, kjærleik og trass

  Eg har i lengre tid lese dikt av Kolbein Falkeid til kvar morgon. Målet er å lese alle dikta.  Januar 2021 starta med diktsamlinga "En annen sol". Dei første dikta las eg greit, men så kom eg til diktet "Festen", noko låg under, så "Rom sjø" . Då Falkeid i neste dikt skriv om Egil Skallagrimsson sitt dikt om å miste sonen, måtte eg google. Kva tid var det han mista dottera? 1988. Denne diktsamlinga kom ut i 1989. Då skjønte eg at Egil Skallagrimsson måtte med. Ein mann som hadde sett ord på den same smerta over 1000 år før oss. Tungt, det er tunga å røra; eg orkar mest ikkje anden å draga. Det er ikkje von eg vinn å kveda, frå djupet i hugen henta opp kvedskap (frå Sonetapet i Egilsoga) Som Egil Skallagrimsson greier han å finne orda og vi får sterke dikt om sorg, sakn, lengt og håp. Det sterke "Alt" der vi møter oss som forsiktig spør korleis det går og den sørgande som " Kunne også ha fortalt/ om dager på kaikanten./ Om balansegangen der

Storinkvisitoren - kva skal mennesket med fridom?

I lesegruppa les vi Brødrene Karamasov av Fjodor M. Dostojevskij for tida. Denne veka har vi lese Ivan sitt poem. " Legenden om Storinkvisitoren " (lenka er til Nasjonalbiblioteket. Brødrene Karamasov er omsett av Olaf Broch. Legenden startar på s 271). Tenkte det var greit med ei lenke i tilfelle de ikkje hadde boka i heimen. Den nyaste utgåva er omsett av Geir Kjetsaa. Men den er ikkje klar for fri nedlasting frå Nasjonalbiblioteket enno. For dei som leitar fram i bokhylla: Teksten er kapittel 5 i fjerde del. For å oppsummere det eg har lese både i Brødrene Karamasov, i andre bøker og sortere litt eigne tankar, skriv eg ned det som surrar rundt akkurat no. Og 1.mai er kanskje ikkje den dummaste dagen å skrive om det frie mennesket på? To av brødrene Karamasov, Ivan og Aljosja, samtalar om Gud, om å akseptere han for så å avvise han. Om det vonde i verda. Kor er Gud i alt dette? Ivan ser på seg som ateist. Aljosja er munk. Så fortel Ivan legenden om storinkvisitoren.

Med livet framfor seg

 Eg fekk ei nydeleg bok til jul. Ei slik som er god å ta på. Som har eit vakkert design. Emile Ajar: Med livet foran seg . Eg opna boka og las: "Det første jeg vil begynne med å si, er at vi bodde i sjuende etasje uten heis, og for Madame Rosa med alle de kiloene hun hadde å drasse på og bare to bein, var det å slite seg i hjel hver eneste dag, foruten alle sorgene og bekymringene. Hun minnet oss om det hver gang hun ikke klaget over noe annet, for jøde var hun også. Det sto ikke rart til med helsa hennes heller, og det vil jeg også ha sagt med det samme at det var et menneske som kunne ha fortjent en heis." Oj, tenkte eg. For nokre formuleringar. Eg sette meg godt til rette og koste meg frå start til slutt. Men det gjekk seint å lese for her kunne ein ikkje ta setningar som sjølvsagte. Eg måtte lese kvart ord for det kom stadig overraskingar. Vi ser verda frå barnet og den veslevaksne, men samstundes så mykje meir. Ord blir brukt på nye måtar. Til dømes lurer hovudpersonen,